Tulip : Cây hoa biểu tượng cho Hòa Lan (2) 
 

            Trần Minh Quân 

• Tulip tại Hòa Lan :

  Tulip không phải là cây hoa ‘bản địa' của Hòa Lan. Cây được đưa đến Hòa Lan vào thế kỷ 15 từ Đế quốc Ottoman ( vùng đất tại Trung Á bao gồm Thổ, Tây-Nam Âu châu và cả một phần đất Nga. Điều kiện thổ nhưỡng của Hòa Lan rất thích hợp cho việc nuôi trồng và phát triển tulip.

   Khi nói đến tulip là thế giới nghĩ ngay đến .. Hòa Lan (cùng với cối xay gió và guốc.. gỗ).. Hàng năm cứ đến mùa Xuân là Hòa Lan được bao phủ bởi tulip, những Lễ hội được tổ chức khắp nơi từ tháng Giêng đến hết tháng Tư . Festival lớn nhất diễn ra tại Keukenhof (gần Haarlem) nơi trưng bày cả triệu hoa tulip đủ màu sắc

 

                                                                         Vườn hoa Keukenhof-Hoà Lan
 

 

• Tulip tại Âu châu :

   Tại Âu châu, tulip cũng khá được ưa chuộng. Ngày Diễn hành Tulip (Parade) tại Spalding (Lincolnshire) diễn ra hàng năm vào thứ 7 đầu tiên của tháng Năm với các xe hoa với nhiều chủ đề khác nhau trang hoàng bằng hoa tulip..

    Thổ Nhĩ Kỳ có ngày ‘Istambul Tulip Festival, mỗi năm vào tháng Giêng.

 

                                                                   Festivals and Events in Istanbul 2021

 

• Tulip tại Canada :

Tulip có một vị trí đặc biệt tại Canada ; Mỗi năm tại Ottawa có những ngày Lễ hội Tulip và Ngày Hội này hay Canadian Tulip Festival được xem là lớn nhất trên thế giới (trong các lễ Hội Tulip) hơn cả Festival tại Hòa Lan (?). Lý do được giải thích là vì trong lúc xẩy ra Thế Chiến thứ II, Hoàng gia Hòa Lan đã phải tỵ nạn tại Canada. Công chúa Margriet Hòa Lan đã ra đời tại Ottawa Civic Hospital năm 1943.. Mỗi năm Nữ hoàng Juliana ( và những vị nối ngôi) đã gửi hoa từ Hòa Lan để tổ chức ngày Hội..
 

  

 

 

• Tulip tại Hoa Kỳ :

    Theo nhiều tài liệu thì cây hoa tulip được trồng đầu tiên tại Hoa Kỳ trong khoảng thời gian 1847-1865 tại vùng Salem, tiểu bang Massachusetts. Luật sư Richard Sullivan Fay được xem là người đã lập một trang trại trồng tulip trong vùng này.  Những người di dân sang Hoa Kỳ từ Hòa Lan đã mang theo cùng họ văn hóa Hòa Lan và hoa Tulip . Tại những nơi có ‘cộng đồng Hòa Lan' đều có các Tulip Festival. Lễ hội lớn nhất có lẽ là Tulip Festival of Albany (New York) tổ chức vào tháng Năm hàng năm.. Belle Plaine (Kansas), Fulton (Illinois),  Pella (Iowa) đều có các ngày Tulip Festival và đặc biệt hơn là Tulip Time Festival tại Holland (Michigan) vào đầu tháng 5 có đến trên 4.5 triệu bông hoa tulip và 600-700 ngàn khách đến xem..Các Tiểu bang phía Tây thì có Skagit Valley Tulip Festival (Washington), Wooden Shoe Tulip Festival tại Woodburn (Oregon)...
 

       
 

 

   Vài chủng được ưa chuộng tại Hoa kỳ : Lady or Candy Tulip hoa cỡ trung bình, mỏng manh trên cuống 20 cm, hoa màu hồng-đỏ bên ngoài, trắng bên trong.. WaterLily Tulip hoa màu kem-trắng..

• Tulip tại Trung Hoa, Việt Nam và Á châu :

• Trung Hoa :

    Theo Flora of China (www.eFloras.org) : Chi Tulipa tại Trung Hoa có 13 loài tập trung tại vùng Trung Á của Tàu như Tân cương, Nội Mông, vùng Tây Himalaya Tên gọi Tulipa của tiếng Tàu là yu jin xiang , theo Hán-Việt là Uất kim hương tên gây nhầm lẫn với vị thuốc Đông dược Uất Kim ! Vị thuốc này theo Medicinal Plants of China thì lại là Curcuma aromatica hay Nghệ thơm

 

Tên Uất Kim hương cũng gây ‘tranh luận' khi ‘dịch' bài thơ của Lý Bạch !

Bài thơ có tên là  : Khách trung tác

             Lan lăng mỹ tửu uất kim hương

             Ngọc uyển thịnh lai hổ phách quang

             Dãn sử chủ nhân năng túy khách,

             Bất tri hà xứ thị tha hương,

Nhà thơ Lộc Bắc đã vịnh như sau :  Thơ làm nơi đất khách

               Đường luật :                                                Lục bát :

   Lan lăng rượu quý nghệ thơm hưong      Lan lăng rượu quý nghệ hương

   Chén ngọc đong đầy rực phát quang       Hào quang chén ngọc mến thương

   Nếu chủ có tài mời khách sỉn                                            rót đầy

   Chẳng nơi nào thể gọi tha hương            Chủ nhân chiều khách đến say

                                                                   Tha hương cũng nhận nơi này làm quê

 

  Tìm hiểu thêm thì bên Tàu, thời ông Lý Bạch (740), có loại rượu ‘Uất kim hương'  (yu-jin-xiang chiew=uất kim hương tửu), rượu này ướp thêm hương nghệ trắng ?

  Mãi đến những năm 2010, tại Hòa Lan mới có Nhà cất rượu  Clusing Craft Distillers  tìm ra phương pháp lên men củ tulip để làm rượu và đặt tên là Dutch Tulip Vodka , mỗi chai 750 ml dùng đến ..350 củ tulip.

  Tại Trung Hoa cũng có ngày Lễ hội Văn Hóa Uất Kim Hương (Tulip), tổ chức lần đầu tại Bắc Kinh tháng 4-2010, trưng bày đến .. 3 triệu hoa thuộc 70 chủng trồng..Các củ hoa được nhập từ Hoà Lan và trồng tại Dương Trấn, quận Ninh Thuận (Bắc Kinh)
 

                                                   
 

• Việt Nam :

    Tại Việt Nam, tulip là loại hoa hiếm, chỉ trồng tại Đà Lạt và trồng trong nhà kiếng nhưng năm 2010 trong Hội hoa Hà Nội, tại quanh Hồ Hoàn Kiếm cũng có hoa tulip do Bà Bộ trưởng Gerta Verburg .. gửi tặng từ Hòa Lan.

      Việt Nam có cây .. Tulip xiêm (?) tulip mùa Hè , hay Uất kim hương Xiêm , thật ra đó là cây Nghệ lá từ cô hay Nghệ lá trạch tả  (!) (Curcuma alismatifolia) cây bản địa của Kampuchea, Thái, gặp tại Kontum  .. không liên hệ gì với.. tulip !

-   Nhật :

               Người Nhật khá chuộng Tulip, thường chưng hoa tulip trong các dịp lễ tại nhà

    Mỗi năm có Hội chợ ‘Tonami Tulip Fair' tổ chức trong các tháng 4 và 5 tại Công viên tulip Tonami (Toyama) trưng bày đến trên 2 triệu đóa tulip thuộc gần 600 chủng trồng.

  Các nhà thơ Haiku Nhật có nhiều bài vịnh tulip ‘Chùrippu’. Một bài ngắn như sau

              ‘ After the rain stops

               Sunshine on crimson tulip

               Brightens up ..my day ‘

 

 

Tulip (Tonami, Toyama Pref.) | 日本の祭りと花の旅