|
Câu kỷ : Wolfberry và Goji berry
Trần Minh Quân
Một anh bạn trong giới Y Dược chuyển đến cho đọc một bài
của BBC-Travel : “The berry thar keeps Asia looking
young" của Claire Turrell viết ngày 27 February 2020.
Bài báo cổ vũ cho việc dùng quả Goji berry như một ‘thực
phẩm chức năng' ‘thần kỳ' (!)..và cho biết ‘giới trẻ
Trung Hoa’ đang bị.. mê hoặc v́ trái Câu Kỷ này..
Bài ‘phóng sự của BBC-Travel ‘quảng cáo nhiều cho Câu
kỷ trồng và thu hoạch tại NiangXia (Ninh Hạ), nhắc đến
Bản thảo Cương mục của Lư Thời Trân để dẫn chứng cho
việc Trung Hoa dùng Câu kỷ làm thuốc..; Kể một huyền
thoại về Thầy thuốc Lư Thanh Nguyên (Thế kỷ 17) ăn Câu
kỷ hàng ngày nên sống đến 252 tuổi (!). Tuy nhiên điểm
lư thú nhất là Tác giả cho biết là 2019 , 179 tấn câu kỷ
đă .. bán chỉ trong một ngày ‘Đại hạ giá’ của Tàu và các
món ăn chế biến từ Câu kỷ đang được dân Hong kong chiếu
cố mạnh .
(www.bbc.com/travel/story/20200226-the-berry-that-keeps-asia-looking-young?ocid)
Sự kiện Goji berry được quảng cáo là “Superfood" là
‘Thực phẩm của Thế Kỷ’ làm Trần Minh Quân ‘nhớ’ lại
‘Phong trào Câu kỷ' của những năm 2006-2007 :
“ Năm 2005, tại Hoa Kỳ, Thị trường ‘Thực phẩm Chức
năng’ rộ lên phong trào dùng Goji berry.. Tây tạng:
nhiều chế phẩm rao bán trên thị trường quảng cáo nhiều
khả năng trị bệnh của Câu kỷ, có thể xem là thần dược
‘cải lăo hoàn đồng', chữa được bách bệnh (?) . Câu kỷ
khô được bán dưới tên Tibetan Goji berry (với
ngụ ư Câu kỷ từ Tây Tạng, như Đông trùng Hạ thảo, sản
xuất tại.. Mỹ và khắp nơi kể cả Việt Nam, nuôi nấm
cordyceps trên môi trường.. hydroponic).. Sản phẩm bán
chạy nhất là Himalayan Goji juice do Tác giả Earl
Mindell (viết tập Vitamin Bible, một best-seller =sách
bán chạy) ‘sáng chế’. Thành phẩm được Mindell quảng bá
là theo một công thức ‘bí truyền' của Tàu.. (thật ra chỉ
là nước cốt câu kỷ, nho, táo và lê) Kỹ thuật quảng cáo
khiến thành phẩm bán rất chạy; các nhà sản xuất khác làm
theo.. tạo thành phong trào..”Nước cốt câu kỷ" khắp nơi..
kể cả Việt Nam..
Ông Mendell lên Đài CBC, trả lời phỏng vấn, tuyên bố
“Câu kỷ ‘ngừa' được 75% trường hợp ung thư vú khi thử
tại Trung tâm Điều trị Ung thư Memorial Sloan-Kettering
(NY).. nhưng Trung Tâm này phủ nhận.. không hề thử ǵ về
Goji juice (!)..
Ngày 8 tháng 5, 2006, FDA đă cảnh cáo 2 Công ty sản
xuất Goji juice tại Hoa Kỳ v́ vi phạm luật quảng cáo,
đồng thời thông báo “dùng Goji juice để ngừa và trị
bệnh là.. vô căn cứ và không an toàn.”. Xin đọc bản
cảnh cáo Dynamic Health Laboratories tại
https://quackwatch.org/cases/fdawarning/prod/fda-warning-letters-about-products-2006/
Tháng 5-2009 , Công Ty Free Life và Ông Mindell đă bị
kiện tại Ṭa Arizona v́ vi phạm luật quảng cáo, quảng
cáo sai lạc về thành phẩm hỗ trợ sức khỏe..
Tháng 2-2007, Cơ quan FSA (Food Standard Agency) của
Anh quyết định đ̣i các nhà Sản xuất ‘thành phẩm Goji
juice' và buôn bán các “Thực phẩm chức năng” cung cấp
các thông tin về.. Câu kỷ, tuy nhiên không xem Câu kỷ
như một loại thành phẩm “mới" tại Anh quốc
Từ 2009.. Phong trào "Câu kỷ”.. tự biến dần (như kiểu
Aloe vera juice.. Nước pomegranate.. Sữa ong chúa..)
·
Vài đặc điểm về Câu Kỷ
·
Tên gọi
Câu kỷ là tên gọi chung của một số cây trong Chi
thực vật Lycium trong đó chỉ có hai cây được chú ư (về
phương diện dược phẩm và thực phẩm) :
·
Lycium barbarum : Wolfberry,
Boxthorn
·
Lycium chinense : Goji
berry, Chinese matrimony vine, Duke of Argyll's tea
tree..
Hai cây này thường được gọi chung, không phân biệt là Goji,
Goji berry (Tên Wolfberry ít được gọi hơn)
Tên Trung Hoa (Hán Việt) : Quả : Gou-qi-zi = Câu
kỷ tử (tử=quả); Vỏ rễ : Di-gu-pi= Địa cốt b́. Nhật
: kuko-no-mi; kuroko no kajitsu . Hàn : gujiya..
Ấn độ : Murali
·
Thực vật và nuôi trồng :
Câu kỷ được nghiên cứu rất nhiều về phương diện thực vật.
Các mô tả chi tiết về các cây Câu kỷ có thể đọc trên
Wikipedia, theo các ‘links'
·
Lycium chinense : https://en.wikipedia.org/wiki/Lycium_chinense
·
Lycium barbarum : https://en.wikipedia.org/wiki/Lycium_barbarum
·
(hoặc xin đọc Ghi chú (1) ở cuối bài)
·
T́nh h́nh nuôi trồng trên Thế giới :
Từ đầu Thế kỷ 21, Câu kỷ đă được khai thác và trồng
tại nhiều nơi thế giới, nhất là tại Trung Hoa. Các quảng
cáo ‘quá mức' về đặc tính bổ dưỡng đă làm Câu kỷ thành
món hàng không đủ cung cấp cho thị trường :
·
Tại Trung Hoa :
Phần lớn Câu kỷ khai thác trên thị trường thương mại
được trồng tại những Khu vực ‘tự trị' Ninh Hạ và Tân
cương (Xinjiang=Uyghur), Nội Mông, cùng vùng thung lũng
Sông Hoàng Hà. Tại Trung Ninh=Zhong-ning (Ninh Hạ), các
đồn điền trồng Câu kỷ rộng trung b́nh 100-1000 acres (riêng
Ninh Hạ trồng khoảng 200 ngàn acres). Trong năm 2005,
Trung Hoa đă trồng khoảng 10 triệu acres câu kỷ, số
lượng quả thu hoạch lên đến 33 ngàn tấn’ và năm 2018 số
thu hoạch lên 451 ngàn tấn Năm 2004 Trung Hoa bán sang
Mỹ 12 triệu USD câu kỷ khô, năm 2018 khoảng 12 ngàn tấn
quả khô . Câu kỷ từ Tàu bán sang Mỹ gây một số vấn đề về
phẩm chất và Hoa Kỳ đă phải trả lại , hủy bỏ nhiều lô
hàng Câu kỷ Tàu c̣n chứa lượng thuốc trừ sâu vượt quá
mức an toàn như fenvalerate, cypermethrin, acetamiprid..
và các chất trừ nấm độc hại như triadimenol,
isoprothiolane..
·
Tại Anh :
Công tước Archibald Campbell (1682-1761), cai trị Vùng
Argyll (Anh) đă đem câu kỷ về trồng tại đây từ 1730, nên
cây có tên gọi địa phương là Duke of Argyll's tea
tree. Hiện cây vẫn được trồng làm hàng rào, nhiều
nhất tại các vùng ven biển, quả màu đỏ là thực phẩm chim
ưa thích. Câu kỷ được thuần hóa để thành một cây cảnh và
cây ăn quả từ trên 300 năm. Cơ quan FSA (UK Food
Standard Agency), từ 2007, xếp câu kỷ vào loại trái cây
ăn an toàn và cho phép bán tại chợ. Anh không cho phép
nhập câu tỷ từ nước ngoài, do sợ bị lan nhiễm nấm bệnh
cây.
·
Tại Hoa Kỳ :
Câu kỷ theo chân các công nhân Tàu đến Mỹ giúp làm
đường xe lửa và khai thác hầm mỏ từ thế kỷ 19 tại vùng
rừng núi phía Tây. Công nhân Tàu dùng lá để làm thuốc
hút và nhai (như lá trầu). Khi người Tàu di chuyển vào
nội địa, cây c̣n lại bỏ hoang mọc dần sang Montana,
Wyoming
Đến đầu thế kỷ 21 (2000s ) Câu kỷ đă thành .. món hàng
bán được (!) tại Hoa Kỳ, (Từ 2010 , nhiều nhà sản xuất
nước uống tại Hoa Kỳ, theo trào lưu đă đưa Goji vào
thành phẩm. Cây được gây giống tại Minnesota (nơi có khí
hậu giống Ninh Hạ) , và sau đó trồng phổ biến tại nhiều
Tiểu bang, làm nguồn cung cấp cho các nhà sản xuất chế
phẩm Goji trong nước (tuy nhiên việc trồng Goji c̣n đang
trong giai đoạn sơ khởi
Trung Hoa dùng quả (tươi và khô) và lá làm thuốc, trà..
Hoa Kỳ hiện chỉ làm nước giải khát, thêm vào chocolat (hạt)
và.. bánh mứt.
Giá sản xuất Goji hiện nay tại Minnesota không cạnh
tranh nỗi với sản phẩm Tàu v́ nhân công tại Tàu quá rẻ,
và đa số Goji dùng tại Mỹ đều nhập từ Tàu ở dạng quả khô
Bộ Nông nghiệp Minnesota đang thực hiện các nghiên cứu
phát triển trồng Goji tại Hạt Chisago (Đông -Bắc
Twin-City)
Xin đọc tại :http://www.mda.state.mn.us/grants/gtants/demograph.aspx
Pennsylvania và California có những luật riêng kiểm soát
nguồn gốc Câu kỷ đưa vào Tiểu bang. Hoa Kỳ cũng lai tạo
riêng những chủng thích hợp như Phoenix Tears, chịu lạnh.
·
Úc :
Lycium barbarum du nhập vào Úc tại các Bang Victoria và
Tasmania, phát triển quá nhanh mọc thành bụi quá dày,
nên đang bị xem là loại cây.. hoang, gây hại cần nhổ bỏ
Hạt Câu kỷ
Hoa
Câu kỷ
·
Câu kỷ nh́n theo Tây phương :
·
Thành phần
Thành phần hóa học của Lycium barbarum và L. chinense
được ghi rất chi tiết trong các bài nghiên cứu khoa học..
Xin xem tại PubMed (Thư viện Y Học Hoa Kỳ : www.PubMed.org )
Đa số các bài nghiên cứu dược thực hiện tại Trung Hoa,
sau đây là vài bài có tính cách tổng hợp :
Bài đầy đủ nhất là ‘An Evidence-Based Systematic Review
of Goji (Lycium spp.) by the Natural Standard Research
Collaboration' trên Tạp chí Journal of Dietary
Supplements Số 12-2015.
·
https://www.ncbi.njm.nih.gov/pmc/articles/PMC5758351/
·
http://dx.doi.org/10.3109/19390211.2014.904128
·
Xin tóm lược các hoạt chất chính :
·
Polysaccharide (gọi chung là LBP=Lycium barbarum
Polysaccharide) : LBP chứa nhiều monosaccharides và 17
amino acid ; Saccharides gồm rhamnose, galactose,
glucose, arabinose, mannose và xylose..
·
Các proteoglycans , Flavonoids (myricetin, quercetin,
kaempferol), Sắc tố loại Carotenoid (nhiều nhất là
zeaxanthin dipalmitate, beta-carotene ), Sterols (beta
sitosterol) , Betaine (một dạng choline bị oxy hóa ,
và dạng này sẽ chuyển trở lại thành choline trong gan)
-Các polysaccharides trong Câu kỷ được ghi nhận là ‘có
thể’ giúp kích thích hoạt động của Hệ miễn nhiễm (International
Journal of Molecular Medicine Số 20-2007) ; (PubMed
17224253)
- Betaine có thể giúp gan hoạt động tốt hơn (www.itmonline.org/arts/lycium.htm)
- Carotenoid trong Câu kỷ giúp cải thiện hoạt động của
mắt (Plant Foods for Human Nutrition Số 60-2006)
·
Công dụng
Cho đến nay, dù có rất nhiều nghiên cứu nhưng FDA Mỹ
vẫn chưa chấp thuận xem Câu Kỷ hoặc các hoạt chất
trích từ Câu kỷ là thuốc chữa bệnh . Câu kỷ chỉ
được xếp vào dạng ‘Functional Food' (Thực phẩm.. chức
năng ..!)
Ngoài thành phần hoạt chất trên), thành phần dinh dưỡng
có thể ‘tóm lược' :
100 gram quả khô chứa : (quả
tươi thường ch́ bán tại nơi thu hoạch và dùng tại chỗ)
Calories (370) ; Chất đạm (12g); Chất béo (3-4g);
Carbohydrates (68g); Các khoáng chất : Calcium (112mg);
Potassium (1132mg); Sắt (9mg); Kẽm (2mg);Selenium
(50mcg)
Các vitamin : B1 (0.08mg) ; B2 (0.13mg) ; C thay đổi tùy
phương pháp chế biến (29-148mg).
Theo A.Y Leung : Quả câu kỷ chứa 8-10% protein và có
khoảng 50% acid amin ở dạng tự do gồm aspartic acid
(1.2%), prolin (0.65%), glutamic acid (0.63%), alanin
(0.37%), arginin (0.19%), serine (0.14%) và 9 acid amin
khác lượng thấp hơn..
Xin đọc các chi tiết về : Goji Berry, Uses,
Benefits & Dosage - Drugs.com Herbal Database : https://www.drugs.com/npp/goji-berry.html.
Thực phẩm chức năng :
Các lợi ích của Câu kỷ khi dùng dưới dạng “thực phẩm'
chức năng (theo WebMD):
Goji có chứa nhiều dưỡng chất, nên có thể có các hoạt
tính :
·
Tạo cảm giác khoan khoái, an tâm.
·
Giúp các hoạt động thể dục, thể thao tốt hơn.
·
Giúp ngủ tốt hơn (better sleep)
·
Giảm cân (weight loss)
·
Kích ứng (boost) Hệ Miễn nhiễm
·
Chứa lượng cao các chất chống oxy-hóa (antioxidant)
(https://www.webmd.com/diet/goji-berries-health-benefits-and-side-effects?)
·
Câu kỷ trong thuốc Bắc-Thuốc Nam
Các Nhà sản xuất ‘Thực phẩm chức năng' dùng Dược học
Cổ truyền Tàu (TCM) để quảng cáo cho.. Câu kỷ, nhất là
làm .. thuốc sống lâu ?
·
Dược học ‘cổ truyền' Tàu :
TCM dùng quả và vỏ rễ của cây làm dược liệu và đây là
hai vị thuốc khác hẳn nhau.
Câu kỷ được dùng từ Đời Đường bên Tàu
- Quả hay Câu kỷ tử được Thầy thuốc Đào Hoàng Cảnh (Tao
HongJing) ghi trong Danh-Y biệt lục (năm 500) và
sau đó Lư Thời Trân (Li Shizhen- thế kỷ 16) ghi lại và
bàn thêm trong Bản thảo cương mục.
- Vơ rễ hay Địa cốt b́ dược dùng trước, lâu hơn, ghi
trong Thần Nông Bản thảo kinh (Shennong Bencao Jing#
100 năm trước Tây Lịch)
Các sách thuốc cổ của Tàu như Cảnh nhạc toàn thư (Trương
Giới Tân), Thang dịch bản thảo (Vương Hiếu Cổ), Bản
thảo Cầu chân (Hoàng Chung Tú) đều chép lại các lời
của Đào Hoằng Cảnh..
·
Câu kỷ tử được xem là có vị ngọt, tính b́nh, tác động
vào các kinh mạch thuộc Can và Thận ; có các tác dụng
‘minh mục’, dưỡng can', ‘bổ thận', ‘ích tinh' và ‘nhuận
phế’
·
Địa cốt b́ có vị ngọt, tính hàn; tác động vào các kinh
mạch thuộc Phế, Can và Thận; có các tác dụng ‘lương
huyết'’thanh phế’ và ‘giáng hỏa'
Nhiều thang thuốc cổ có vị Câu kỷ được ghi trong các "Dược
thư" như “Kinh nghiệm phương"; “Thánh huệ phương",
Nhiếp sinh phương"..
Theo Đào Hoằng Cảnh th́ :”Câu kỷ tử là một vị thuốc “ly
gia thiên lư nhân vật phục", ư nghĩa là ‘khi đi xa
nhà hàng vạn dặm.. th́ chớ dùng!’ v́ Câu kỷ tử bổ thận
rất mạnh !
Lư Sĩ Tài cho rằng :’Câu kỷ tử là một vị thuốc cốt
yếu của Thận kinh v́ nó bổ thận, ích tinh.
Hoàng Nguyên Ngự bàn kỹ hơn (trong Ngọc Thụ
dược-đời Thanh) : Câu kỷ vị đắng mà hơi ngọt; tính
hàn; có thể tác động vào Kinh túc-thiếu-âm Thận và
kinh túc-thiếu-âm Can; có tính cách bổ Âm, tráng
Thủy, tư nhuận cho Thận và Can..
Cũng trong Đông dược cổ : Câu kỷ tử thường được dùng
phối hợp với các vị Sinh địa, Thục địa, Ngũ vị tử, Sơn
dược trong các thang thuốc bổ ; phối hợp với Cúc hoa khi
trị các bệnh về mắt, làm sáng mắt.
·
Dược học Tàu ‘mới'
Các Thầy thuốc Tàu ngày nay dựa trên kinh nghiệm ‘gia
truyền' vẫn dùng Câu kỷ làm thuốc và áp dụng theo các
‘tiến bộ’ khoa học hơn. Chính phủ Trung Hoa (Cộng) cổ vơ
việc dùng dược thảo và khuyến khích việc nghiên cứu Câu
kỷ tại nhiều Trường ĐH Trung Hoa. Vị Câu kỷ được chính
thức ghi trong Chế dược thư Tàu 1985 là quả của Lycium
barbarum. (không dùng L. chinense)
·
Quả (Câu kỷ tử) : dùng trong các thang thuốc trị chóng
mặt, choáng váng, ù tai, mắt kém; đau lưng, yếu thận,
bất lực, nhức đầu, thoát tinh, tiểu đường .
·
Vỏ rễ (Địa cốt b́) : trong các thang trị sốt nhẹ kéo dài
gây ra bởi ho lao; trị ho và suyễn do ‘nóng phổi=phế
nhiệt'; tiểu đường, ói ra máu, chảy máu cam, huyết áp.
Trung Quốc Dược Học Đại từ điển ghi
:
·
Câu kỷ tại Cam túc (Gansu), có màu đỏ, thịt dẻo,
ít hạt là tốt nhất.
·
Mầm cây = Câu kỷ miêu : vị đắng, tính hàn ; có tác dụng
giải trừ ưu phiền; khu phong, minh mục, tiêu nhiệt độc,
tán sang thủy.
Đại từ điển này ghi thêm những cách dùng :
·
Nấu chín Câu kỷ Cam túc, giă nát trộn men gạo (hay trộn
Sinh địa) chế thành rượu bổ Câu kỷ tửu ; nấu
cháo Câu kỷ tử chúc..Uống rượu hay ăn cháo để bồi
bổ tinh-huyết, ích Thận khí; trị thiếu huyết gây thận
suy..
·
Lá và đọt lá non hay Câu kỷ hành diệp : vị đắng, tính
hàn dùng nấu với thịt dê (dương nhục), giúp bổ, trừ
phong, sáng mắt
Các tạp chí dược học Trung Hoa công bố rất nhiều nghiên
cứu (hàng trăm bài) về Câu kỷ : Sổ tay lâm sàng
Trung dược ; Trung Dược học; Trung Quốc Trung dược Tạp
chí (Zhongguo Zhongyao Zazhi) ngoài những tạp chí
thuộc ‘Trung ương', c̣n có thêm nhiều tạp chí của các
trường ĐH địa phương..
Các bài nghiên cứu tại Trung Quốc 'thiếu' tính cách
thuyết phục về độ chính xác.. v́ kết quả rất khó ‘tái
lập' theo các điều kiện ghi trong báo cáo (?)
(Ví dụ :Tân Trung tạp chí Số 2-1987, trong bài “Kỷ tử
trị vô sinh nam giới", dùng
câu kỷ trị vô sinh do rối loạn tinh trùng, cho những kết
quả không thể kiểm chứng : 42 người nhai câu kỷ trong 2
tháng.. đo tinh trùng.. 23 có số lượng khá hơn.. tiếp
tục nhai câu kỷ.. 3 trường hợp sinh con sau 2 năm (?).
Thử nghiệm rất nhiều thiếu sót nếu theo các tiêu chuẩn
bên Âu-Mỹ)
Danh mục các “Thang thuốc Bắc" bào chế thành
dạng Tân dược được Bộ Y Tế CHND Trung Hoa có liệt
kê :
·
Ge jie Bu shen wan = Cáp giới Bổ thận hoàn : Công
thức gồm 10 vị, trong đó Câu kỷ tử chiếm 10%
·
Quan Lu wan = Toàn lộc hoàn gồm
36 vị và Câu kỷ chỉ chiếm 2%
·
Câu kỷ .. thuốc Nam :
Các Thầy thuốc Nam (Lương Y), và các Giáo sư Đông
dược Việt Nam đều dùng Câu kỳ theo sách vở .. Tàu. Các
bài viết dựa theo tài liệu Tàu..
Tuy nhiên : hiện nay Câu kỷ đă được trồng tại Lào Cay,
Sơn La, Hà Giang và Cao bằng ( Các Thầy thuốc cho biết :
“Chất lượng thảo dược thu được cũng không hề thua kém
so với Trung Quốc”)
Các Lương Y Việt Nam dùng Câu kỷ làm thuốc bổ mắt,
chống trầm cảm, tăng sức đề kháng, cải thiện sinh lư ở
nam giới, nâng cao lượng tinh trùng, tăng cường chức
năng gan, ngừa đột quỵ.. tim, chống lăo hóa..ngừa ung
thư .. (nói chung .. là một thần dược.. trị bách bệnh?)
Xin đọc chi tiết : “Kỷ tử-vị thuốc quư trong Đông
Y với nhiều công dụng tuyệt vời" trên www.tapchidongy.org
“Dùng Câu kỷ tử trong bài thuốc bổ thận, sinh tinh"
của BS Nguyễn Phú Lâm 26/07/2019 trên
Báo Sức khỏe và Đời sống (Cơ quan ngôn luận chính
thức của Bộ Y Tế VN ) trên www.suckhoedoisong.vn
Xin trích vài đoạn về bổ Thận : “(trích)..cây Kỷ tử
bổ Can và Thận. Can có chức năng tàng huyết, chủ vế cân,
khai khiếu ở mắt; Thận tàng tinh, chủ về xương, khai
khiếu ở tai. Hai cơ quan này đều nằm ở phần dưới cơ thể
(hạ tiêu), có chức năng tương hỗ lẫn nhau. “Ất quư đồng
nguyên, Can Thận đồng trị". tinh huyết hỗ sinh..” “Kỷ
tử là một vị thuốc vào được cả kinh Can và Thận; một mặt
bổ ích Thận tinh, một mặt bỗ dưỡng Can huyết nên có thể...chữa
được di tinh, liệt dương dùng trong hiếm muộn, vô sinh..”(theo
suy luận trên tất cả các dược thảo vào 2 kinh Can và
Thận đều .. bổ Dương sự)
Tác dụng dược lư của Câu Kỷ được tŕnh bày khá chi
tiết trong :
“Cây thuốc và Động vật làm thuốc ở Việt Nam “ (Viện Dược
liệu VN) trang 364-365
·
Câu kỷ.. trong Nhà bếp
Đọt lá non Câu kỳ dược dùng làm thức ăn tại Trung Hoa
và Đông Nam Á từ lâu đời như một loại rau.
Quả câu kỷ khô hiện được coi như một loại quả ăn chơi
(snack). Hạt câu kỷ trộn vào bột làm bánh; Dầu ép từ hạt
câu kỷ.. Rượu Câu kỷ..
Tại Hoa Kỳ có rất nhiều loại bánh dùng thêm câu kỷ :
biscotti, cup cake, muffin, granola nhiều loại
ice-cream, nước nhăo=smoothie (có khi trộn thêm thanh
long..)
Các món salad được thêm câu kỷ để tạo màu đỏ, trộn cùng
hạt quinoa
Tại Singapore, qua tài chế biến của Đầu bếp Anna Lim,
thành món Cháo Câu kỷ (Goji porridge) trong thực đơn của
McDonald's địa phương (BBC Travel)
Rượu câu kỷ
·
Món ăn Tàu :
Các Nhà hàng Tàu có nhiều món ăn chế biến ‘thêm’ Câu kư
vào các món gà, heo..:
·
Drunk chicken with Goji berries (Tửu kê chưng thục Câu
kỷ) món gà hấp với câu kỷ, có thêm rượu trắng shaoxing)
c̣n gọi là Shaoxing Goji chicken hấp thố.
·
Thịt heo xào sâu kỷ và măng ta (Stir fry pork with
bamboo shoot ang Goji berries
·
Cải xào câu kỷ (Choi sum with Goji)
Drunk chicken with Goji berries - Cháo câu kỷ
Việt Nam cũng có nhiều món ăn dùng Câu kỷ như Cháo kỷ tử
; Chim câu hầm hoàng kỳ kỷ tử (thêm vị thuốc bắc hoàng
kỳ); Cháo thận dê lá khởi (lá khởi là lá cây Câu kỷ)
Rượu Goji :
·
Rượu thuốc : Có nhiều ‘công thức' Kỷ tử ngâm rượu làm
thuốc tại Việt Nam.
Báo ‘Sức khỏe và Đời sống' 20/05/2019 có Rượu Kỷ
tử-Nhân Sâm-Ngũ vị tử
ngâm 3 vị (30-9-30) trong 500ml rượu trắng. Uống trị suy
nhược thần kinh, thiếu
máu, sưng gan mạn tính..
·
Rươu.. nhậu (liquor) :
-Huffpost cho công thức làm Goji berry infused
Vodka&Martini ..dzô như cocktail
- Tàu quảng cáo : Rượu Goji Thanh Hải, nguyên chất (
Goji Xining Quinghai Wine) : 100 USD. C̣n có các loại
Ning Xia Hong XO; Sha Po Tou..
Tàu có 3 loại rượu Gouji : chưng cất, lên men (từ quả)
và loại rượu ngâm (lấy quả khô.. ngâm rượu trắng), loại
rượu ngâm rất thông dụng và rẻ tiền, c̣n có thêm loại..
bia câu kỷ (!)
-Thị trường Âu-Mỹ có rượu Goji dạng cognac,
nhăn “Fair” làm tại Pháp xếp vào
Liqueur, dùng goji berries trồng tại
Uzbekistan, lấy tinh chất do quả ngâm và chế
biến thành dạng cognac..
|
