Trần Minh Quân

 

Psilocybe Cubensis Magic Mushrooms
 

 

         Phi công, ngoài giờ làm việc (off-duty) của Hãng Alaska Airlines, Joseph Emerson, trong chuyến bay từ Everett đi San Francisco (Ngày 22 tháng 10, 2023) được ngồi ghế phụ, sau ghế của Phi công chính, đã bị truy tố về tội danh toan phá hoại phi cơ, khi đang bay, gây nguy hiểm đến tính mạng của 83 người, khi ông này toan tính gây tắt động cơ máy bay, bằng cách kéo cần kiểm soát động cơ khi nguy cấp! Ông bị khắc chế ngay và bị bắt giữ ngay khi rời phi cơ.. Emerson khai dùng Magic mushrooms lần đầu tiên, trước đó 48 giờ..
 

   

        Việc sử dụng các loại nấm trong nhóm Psilocybe đóng vai trò quan trọng trong sinh hoạt xã hội của nhiều bộ tộc thổ dân tại Trung Mỹ.

        Các tài liệu cổ ghi nhận: Nấm đã được dùng từ Thời ‘đồ đá’ tại nhiều nơi trên trái đất. Nhiều tượng đá đẽo tạc hình nấm (gây ảo giác), được tìm thấy tại Tassili, Algeria có niên đại cổ học từ năm 9000-7000 BCE (trước Tây lịch). Tượng đá  tìm được tại Villar del Humo, Tây ban Nha có lẽ là nấm Psilocybe hispanica, đã được dùng trong các nghi thức tôn giáo từ 6000 năm trước..
 

                    
 

                                 Psilocybe hispanica

 

        Những khai quật khảo cổ học tại những địa điểm sinh sống của Dân tộc Maya ở Guatemala đã tìm thấy dấu vết của nấm Psilocybe từ năm 1000 trước TL.

       Tuy nhiên việc dùng Psilocybe trong văn hóa sắc tộc địa phương đã bị Thực dân Tây Ban Nha ngăn cấm, sau khi chinh phục được vùng Trung và Nam Mỹ. Các nhà truyền giáo xem nấm là một phương tiện để người Aztec tiếp xúc với tà thần, ma quỷ!

       Thổ dân Aztec tại Mexico đã gọi nấm là teonanacatl, nghĩa là ‘Thịt của các vị Thần’.

                               

                         À la découverte des champignons hallucinogènes du Mexique

 

• Vài đặc điểm sinh học:

     Psilocybin mushrooms là tên chung của một nhóm nấm có chứa psilocybin, một hoạt chất được biến đổi sau khi ăn thành psilocin, thuộc họ nấm Cortinariaceae;  Nhóm này có nhiều chi khác nhau, như Chi Psilocybe ( gồm 144 loài, trong đó 33 tại Mexico, 22 tại Mỹ..), Panaeolus (13 loài), Inocybe (6).,.. Pholiotina (4). Quan trọng nhất là Chi Psilocybe.

        Tên Anh ngữ thông thường là Magic mushroom; Liberty cap..

          Tên Việt: Nấm  ma thuật, nấm ảo ảnh, nấm thức thần..

         Psilocybe mọc khá phổ biến tại nhiều nơi trên thế giới như Bắc Mỹ, Mexico, Nam Mỹ, Scandinavia, và vài vùng tại Á châu,  nơi đồng cỏ mục, gỗ mục, nhiều phân bò. Nấm có hình dạng thay đổi tùy loài..

        Vài loài thường gặp và hay được viết trên các bài nghiên cứu:

• Psilocybe semilanceata:

Nấm mọc cao chừng 5-12cm; mũ nấm có đường kính 1-2cm, màu nâu vàng hay xám-olive; khi khô đổi sang màu rơm; mũ hình nón có khi hình chóp nhọn; phủ một lớp bọc nhày, trong. 

Cuống rất dài và mỏng manh 5-12cm; ống 0.2cm; màu như mũ nấm, có khi xanh lục hay xanh lam. Thịt nấm màu nâu nhạt, mùi nhẹ như mùi củ cải; vị nhạt. Rất dễ gặp tại những đồng cỏ ẩm ướt, nơi thả bò, dê. P. semilanceata là loài phân bố rất rộng tại các khu vực ôn đới Âu châu, Bắc Mỹ, Á châu, Nam Mỹ, Úc và New Zealand, nhưng lại ‘vắng mặt ‘ tại Mexico?

                       
 

                             Psilocybe semilanceata

• Psilocybe coprophila

Cao 3-4cm. Mũ hình bán cầu 1-2.5cm; màu đỏ nhạt. Cuống nấm dai và rỗng, màu như màu mũ nấm. Thịt mọng và mùi nhẹ. Gặp tại Bắc Mỹ nơi đồng cỏ.

                         
 

                                      Psilocybe coprophila

• Psilocybe baeocystis .(Blue bell; Bottle cap; Olive cap) .

Nấm tươi có mũ (15-55cm); màu nâu sẫm hay xanh xám; Thân (5-7cm) nâu nhạt hay vàng nhạt. Nấm khô màu nâu-vàng..

                         
 

                           Psilocybe baeocystis
 

• Psilocybe cubensis , ( Large Psilocybe, Golden Cap, Mexican Mushrooms).

                                  
 

                                                         Psilocybe cubensis

Loài của vùng nhiệt đới, kích thước lớn nhất trong nhóm psilocybe, Mũ lớn đến 8cm, màu đỏ nâu; Cuống 4-15cm, thân rỗng trắng hay vàng nhạt; thịt khi bẻ ngang chuyển sang xanh.. Phân phối rộng tại Bắc và Trung Mỹ có thể đến Argentina, Brazil.. Tại Đông Nam Á, có mặt ở Thái, Việt, Campuchia..

 

                     
 

                               Nấm và hóa chất

 

• Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học của Nấm trong chi Psilocybe thay đổi tùy theo loài, đặc điểm chung là có chứa psilocybin khi vào cơ thể chuyển thành psilocin có tác động gây ảo giác.

     Các hoạt chất trong Psilocybe có thể được  chia thành 4 nhóm:

      https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9400892/

    A: Nhóm tryptamines: Psilocybin, psilocin, norpsilocin, baeocystin,  norbaeocystin , aeruginascin.

• B: Nhóm Beta-carbolines: Harmane, harmine, norharmine, Cordysinin C/D.

• C : N, N -dimethyl-L-tryptophan.

• D : lumichrome và verpacamide.

        Psilocin là một trong những chất biến dưỡng từ Psilocybin , sau khi qua phản ứng khử nhóm phosphoryl; psilocin qua máu đến các nơi trong cơ thể. Hiệu ứng thần kinh của chất này có thể do khả năng ‘đồng vận' một phần nơi các thụ thể 5HT2A.

        Thể quả của nấm, mất đi khoảng 50% hoạt chất khi phơi khô, và để ngăn ngừa sự suy thoái, cần làm đông khô (freezing-dry) nấm ngay sau khi thu hoạch.

                         

             Bảng công thức hóa học của các chất trong Nấm

 

• Sử dụng nấm trong dân gian

             Theo Wasson trong “Mushrooms, Russia and History' thì Thổ dân Mexico không dùng Psilocybe trong mục đích vui chơi (recreational).

            Singer ghi thổ dân Nuhua xem Nấm như phương thuốc chữa bệnh của Thần linh và chỉ các Thầy Mo mới biết cách dùng.

             Thổ dân Mazatec, dùng nấm như một ‘bùa chú', giúp đoán được vận mệnh, tương lai, tìm lại được của cải bị mất.

           Tại Thái Lan, có khi trộn nấm trong món trứng chiên, tại Chiang Mai, Hai Tat..

 

            Những nguy hại sinh lý về việc dùng Nấm (cần phân biệt giữa Nấm và hoạt chất tách riêng psilocybin) ở mức tương đối thấp; hiếm khi xảy ra các ảo giác thật sự trừ khi ăn lượng nấm thật cao. Các cảm giác, thấy các hình ảnh méo mó, tưởng như nghe những âm thanh lạ có thể xảy ra.

         Điều nguy hiểm nhất là khi nhặt nấm mọc hoang, có thể nhầm với các loại nấm độc thuộc nhóm Cortinarius.

         Nấm psilocybe mua trên thị trường ‘bất hợp pháp' của giới buôn bán ma túy có thể bị pha trộn thêm các chất độc hại nguy hiểm như Phencyclidine (PCP), LSD..

       Trong một khảo sát và phân chất  (1995) của ‘Phar Chem Street Drug’ Laboratory, 886 mẫu được gọi là "Magic mushrooms": 252 (28%) là nấm psilocybe thật sự; 275 (31%) nấm có pha trộn PCP hay LSD; 328 (37%) không phải là psilocybe..

 

• Vấn đề luật pháp:

           Luật pháp hiện hành tại Hoa Kỳ chỉ liên quan đến ‘Nấm psilocybe" vì hoạt chất psilocybin không được xem là thuốc trị bệnh và chưa được phép lưu hành..

           Luật lệ về nuôi trồng, sở hữu và buôn bán nấm psilocybe thay đổi tùy từng quốc gia .

            Tại Hoa Kỳ, Tiểu bang Oregon, sau khi dân chúng bỏ phiếu chấp thuận Measure 109 vào năm 2020, đã không xem psilocybin như một tác nhân gây tội (decriminalize) và cho phép sử dụng trong mục đích trị liệu. Việc buôn bán nấm vẫn phải tuân theo nhiều luật lệ và cần có giấy phép riêng (license).

         Tiểu bang Colorado, năm 2022 cho phép sử dụng, nuôi trồng trong mục đích riêng cá nhân, nhưng vẫn cấm buôn bán..

         Một số Tỉnh thành tại nhiều Tiểu bang Mỹ, cũng không xem nấm psilocybe là tác nhân gây tội: Ann Arbor và Detroit (Michigan); Oakland và Santa Cruz (California).. Cambridge (Massachusetts); Seattle (Washington).. Washington DC..

      Buôn bán bào tử Nấm bằng đường đặt theo điện thoại, computer; giao qua đường bưu điện (online), được cho phép trong toàn quốc Mỹ, trừ Georgia, Idano và California…

 

• Psilocybin

           Psilocybin, chất có hoạt tính sinh học chính trong Nhóm nấm Psilocybe, tan hoàn toàn trong nước và tương đối ổn định.

          Từ những năm 1950s, Albert Hoffman của Viện bào chế Sandoz đã xác định được công thức hóa học của psilocybin và psilocin, sau đó đã tổng hợp được các chất này  bằng các phương pháp hóa học. Công ty Sandoz đã đưa ra thị trường dưới tên ‘hóa chất "Indocybin" để dùng trong các nghiên cứu psychopharmacology (dược lý tâm thần học).

         Psilocybin, trở thành ‘nổi tiếng trong những năm 1960s, nhưng sau khi FDA Mỹ  (1970s) xếp chất này vào Schedule I việc nghiên cứu trở thành rất hạn chế.. (PubMed, PMID : 29956917).

          (Schedule 1 là chất, hóa chất chưa được chấp nhận làm tác nhân trị liệu và có khả năng gây nghiện rất cao như heroin, LSD.. Tuyệt đối cấm sử dụng, có thể bị truy tố nếu sở hữu..)

          Khi thử nơi chuột: 50% lượng psilocybin uống vào cơ thể được hấp thu và trong vòng 24 giờ sau, 65% bị thải theo nước tiểu, 20% theo mật và sau đó theo phân. Sau 20-30 phút, nồng độ lên cao trong gan và thận. Sau 40 phút psilocybin tập trung rất cao tại khu vực vỏ não, cao nhất trong hippocampus và trong gan, thận.

           Psilocybin có ảnh hưởng trên Hệ Thần Kinh Giao cảm, nhất là các cấu trúc giao cảm tại óc, có thể gây ra giãn nở con ngươi, gây dựng tóc, tim đập nhanh, nhiệt độ cơ thể tăng; các hoạt động cử động chân tay  do óc điều khiển cũng bị ảnh hưởng.

           Khi thử trên chuột, psilocybin gây một tình trạng ban đầu bị kích thích rồi tiếp theo sau là sụt giảm các vận động và chuột trở thành hung hăng..

           Liều gây tử vong nơi chuột là 14gram..

           Liều độc hại (với người) LD50 là 280mg/kg  trọng lượng cơ thể.

          Về phương diện độc chất học, rất khó (có thể nói là không thể xảy ra) về ngộ độc do tiêu thụ quá mức nấm: Muốn có lượng psilocybin gây tử vong phải ăn một lúc 1.2kg nấm Psilocybe (Psilocybe cubensis) khô (nấm khô chứa 1-2% psilocybin).

 

• Các nghiên cứu khoa học vẻ Psilocybin:

             Nghiên cứu quan trọng nhất về các tác dụng trị liệu của psilocybin tập trung vào khả năng trị trầm cảm, và giới hạn hơn là khả năng trị nghiện rượu.

             Psilocybin là hoạt chất duy nhất hiện đang được sử dụng trong việc nghiên cứu điều trị một số dạng bệnh thần kinh tâm lý và đã được thử nghiệm trong hàng ngàn cuộc nghiên cứu tại Âu châu (đặc biệt là tại Đức trong các trị liệu phân tâm học).

           Tác dụng của psilocybin hữu hiệu hơn LSD vì không kéo dài và ít gây phản ứng phụ.

           Bệnh nhân dùng psilocybin thường có ‘cảm giác' được giải thoát khỏi các sinh hoạt hàng ngày, khỏi các vấn đề khó khăn cùng các bó buộc của cuộc sống (?), trở thành ‘cởi mở' hơn và dễ bàn luận hơn với các nhà phân tâm học?

 

A- Psilocybin và Trầm cảm 
 

               Tại Hoa Kỳ có khoảng 8.9 triệu bệnh nhân (thế giới có khoảng 100 triệu) dùng thuốc chống trầm cảm,

              Kết quả nghiên cứu (2021) ghi nhận khoảng 2.8 triệu người Mỹ, uống thuốc và không còn thấy tác dụng, dù thay đổi mọi loại thuốc; tạm gọi là trầm cảm ‘hết thuốc chữa' treatment-resistant depression!

      (Các thuốc trị trầm cảm  trên thị trường, fluoxetine, citalopram, escitalopram và sertraline).

             Một nghiên cứu khá rộng rãi về khả năng trị trầm cảm của psilocybin đã được thử nghiệm trên 900 người tại 14 quốc gia và đang ở vào giai đoạn Thử nghiệm lâm sàng Phase 3, kết quả sẽ được chuyển sang FDA, sau khi hoàn tất để chờ chuẩn thuận.. (có thể vào giữa 2025?)

            Rất nhiều chướng ngại đã phải vượt qua, vì các hóa chất có ảnh hưởng đến tâm thần = psychedelics, kể cả psilocybin, đều bị cấm sử dụng ở mức Liên bang Mỹ,  không ai có thể tiên đoán được khả năng giúp giảm trầm cảm, hay gây độc hại của hóa chất? Một nghiên cứu trước đó ghi nhận là chỉ khoảng 1/3 người được thử nghiệm với psilocybin, có được kết quả tốt nhưng kết quả chỉ kéo dài được trong vài tuần!

         Kết quả của  Phase II của thử nghiệm, công bố 11/2022, trên New England Journal of Medicine, cho thấy trong số 233 người (thuộc 10 quốc gia trên thế giới gồm cả Anh và Hoa Kỳ) tham dự; các người trong thử nghiệm đều ở trạng thái "treatment-resistant depression", tất cả bệnh nhân đều đã thử dùng nhiều loại thuốc trầm cảm khác nhau, có người đã thử đến 4 loại.. đều không kết quả. Psilocybin cho thấy có thể giúp được một số người, ít nhất trong một giai đoạn ngắn?

         (Các liều dùng trong thử nghiệm là 25mg, 10mg và 1mg)

• 29% số người tham dự được cho uống 25mg psilocybin, trong 3 tuần lễ, cho biết ‘bớt' được trầm cảm; Sau 3 tháng, số người bớt bệnh, chỉ còn 20% (những thử nghiệm này không ghi rõ về liều dùng, có thể thay đổi từ 10mg và có khi chỉ 1mg.    Các BS chuyên môn tại John Hopkins Medical School; National Institute of Mental Health đều cho rằng ‘các kết quả nên được đánh giá là.. khả quan? vì chữa trị bằng các thuốc psychedelic như psilocybin, không phải đơn giản là cho thuốc, đi mua rồi đem về nhà uống, mà bệnh nhân phải được theo dõi một thời gian từ trước khi uống và luôn luôn cần có 2 chuyên viên trị liệu (therapist) tiếp tục theo dõi bên cạnh, ngay cả lúc uống thuốc, nơi uống thuốc được sửa soạn trước và theo một thời khoá biểu định sẵn..

               Phase II cũng ghi nhận một số phản ứng phụ khi dùng thuốc như nhức đầu, buồn nôn, choáng váng và mệt mỏi. Trong số 79 người uống liều cao psilocybin (25mg) có 2 người có "tư tưởng" muốn tự tử và sau 3 tháng trị liệu có 3 người uống liều 25mg có tư tưởng muốn tự tử. Tuy nhiên cho đến  khi kết thúc thử nghiệm, không có trường tự tử nào xảy ra..

B- Psilocybin và Nghiện rượu  (MDLink August 25, 2022)

              Theo US CDC mỗi năm chứng ’nghiện rượu' quá mức, đã gây ra khoảng 95.000 trường hợp tử vong tại Mỹ, thường do các biến chứng do rượu gây ra và do tai nạn vì say xỉn.. Các phương thức trị liệu hiện nay là khuyên giải ‘counselling' tâm lý, cai nghiện cần được theo dõi và cho uống một số loại  thuốc giúp bớt thèm rượu.

             Một nghiên cứu, tại  NYU Grossman School of Medicine công bố trên tạp chí JAMA Psychiatry (8/24/2022) ghi lại kết quả của một thử nghiệm dùng psilocybin để trị bệnh "dùng quá nhiều rượu" (excessive alcohol consumption). 93 bệnh nhân được chia thành 2 nhóm: 48 người dùng psilocybin và 45 người  dùng giả dược loại kháng histamin. Thử nghiệm kéo dài cả năm, được theo dõi trị liệu rất chặt chẽ theo các tiêu chuẩn riêng của khoa Tâm lý trị liệu..

            Kết quả được công bố: Sau 8 tháng điều trị, nhóm uống psilocybin giảm được 83% lượng rượu (so với lượng uống trước khi tham gia thử nghiệm); nhóm uống kháng-histamin giảm được 51%.. Đặc biệt hơn là 48% bệnh nhân, sau khi uống liều psilocybin đầu tiên, 8 tháng sau đó994r4rrrrrr5t đã ngưng uống rượu; so với 24% trong nhóm dùng giả dược .

         GS Michael Bogenschutz MD, Giám đốc NYU Langone Center for Psychedelic Medicine đánh giá là; Psilocybin là một phương pháp rất có tiềm năng để trị liệu bệnh nghiện rượu, một chứng bệnh tâm-sinh lý phức tạp rất khó điều trị?

        Nghiên cứu vẫn còn đang được FDA-IND tài trợ để tiếp tục..tìm hiểu thêm về liều lượng cùng các tác dụng phụ..

 

 

 

Trần Minh Quân 10 / 2023