Tắm bằng vòi sen

   Tắm và Gội, những sinh hoạt rất đơn giản với người dân thế giới ‘thứ ba’ tại Á châu, Phi châu và Châu Mỹ latin (tắm sông, tắm suối..), nhưng lại đặt ra ‘nhiều’ vấn đề, sao cho phù hợp với sức khỏe tại các nước Âu-Mỹ (tắm vòi sen, tắm ngâm mình trong bồn).

    Trần Minh Quân xin gửi đến Quý vị 2 bài  dịch từ những bài viết của những Chuyên viên sức khỏe được phổ biến trên các tạp chí, thông tấn uy tín:

* “Showers should be simple: Here’s what dermatologists recommend”(AP News, July 10-2025) – “Nên tắm thật đơn giản: Những lời khuyên của các BS chuyên khoa về Da..”

* “Hair growth warning: Ingredients to avoid”  (MDLink July 11, 2025).

1- Tắm..

    Vòi sen

“A good shower is a simple shower”. Tác giả Kenya Hunter viết:

..“Quý vị có thể đã đọc nhiều bài viết về shower” trên các Hệ thống truyền thông xã hội bàn về: ‘loại bỏ tế bào chết mỗi ngày’ (daily exfoliation); “tắm thật sạch hai lần”; ‘dùng savon chống vi khuẩn (antibacterial soap), ‘dùng thuốc có hạt (scrub), chà trên da để loại bỏ tế bào chết’, ‘dùng dầu tắm’ (shower oils)..

     BS Olga Bunimovich MD, Giáo sư Phụ tá Khoa Da tại ĐH Y khoa Pittsburg:

“.. Tôi rất kinh ngạc (appalled) về  cách tắm thường lệ mỗi ngày của nhiều người; Khi tắm, họ phải qua nhiều trình tự và dành quá nhiều thời gian.. và việc này lại có thể gây hại cho da và cả môi sinh, đều là những việc có thể không cần thiết!..

Tắm gội   

   BS Nicole Negbenebor MD, Chuyên viên giải phẫu Da tại ĐH Iowa Health Care:

“..Da là một bức ngăn (barrier) thiên nhiên giúp bảo vệ cơ thể tốt nhất của chúng ta. Chúng ta cần chú ý săn sóc ‘bức ngăn’ này cho đúng cách..”

   Tắm ‘vòi sen’ là một việc làm hàng ngày, rất đơn giản, đâu cần phải theo những 10 bước (!), và kèm theo với một lượng thừa thãi (plethora) sản phẩm?

   Tắm (vòi sen) mỗi ngày bằng nước ấm và dùng một sản phẩm làm sạch ít gây kích ứng da (hypoallergenic), không chứa hương thơm, tinh dầu thơm (fragrance); rồi sau đó làm ẩm da với lotion hay dầu thoa..là hoàn toàn đủ..
 

    Không đứng dưới vòi sen quá lâu, hay mở nước quá nóng, vì có thể làm cho da mất các chất nhờn tự nhiên mà cơ thể cần có, (để bảo vệ cho ‘bức ngăn’), làm cho da trở thành khô và khó chịu..

      Khi cần dùng đến savon, nên chọn loại thích ứng với da nhạy cảm. Savon chống vi khuẩn (antibacterial) đang được rất nhiều người ưa dùng, nhưng các Nhà chuyên môn lại cho rằng: savon này làm cho da trở thành khô quá mức nếu dùng hàng ngày (tuy nhiên savon antibacterial lại hữu ích cho những người có da bị chứng tự miễn (autoimmune) gọi là viêm tuyến mồ hôi có mủ (hidradenitis suppurativa), (chứng bệnh ngoài da kinh niên gây ra những nhọt đau và nhọt bọc tại các vùng nách, háng, mông và vú).

           Savon antibacterial

    Dầu thoa, có thể hữu ích cho da, khi da còn ẩm và ngay khi bước ra khỏi vòi sen.. Nhưng cần nhớ là dầu thoa không phải là một chất giúp làm ẩm cho da, mà dầu lại có thể ‘chặn’ độ ẩm của da..

* Không cần thiết phải “Double cleansing”.

   Một số bài viết trên các trang mạng xã hội cho rằng “Tắm chỉ, được gọi là ‘xong’ sau khi tẩy sạch lớp da chết (exfoliation) hay còn gọi là “double cleansing” !?

     Double cleansing theo định nghĩa của Cleveland Clinic là rửa mặt hai lần: lần thứ nhất bằng một sản phẩm gốc dầu (oil-based), và sau đó là một dùng một chất tẩy sạch gốc-nước (water-based).. Double cleansing có ích cho người loại da nhờn: giai đoạn đầu là để loại các chất nhờn, dầu tự nhiên trên da (sebum) thặng dư, giai đoạn này sẽ giúp cho chất làm sạch (gốc nước) , ở giai đoạn sau, có tác dụng tốt hơn..

Double cleansing

Double cleansing, cần thiết cho quý vị dùng các mỹ phẩm trang điểm.. nhưng lại thật sự không cần khi tắm toàn thân..

    “Không chỉ ‘double cleansing’, mà đa số chúng ta lại còn có khuynh hướng ‘xài dư savon”!. BS Bunivovich cho rằng “Không cần sát savon trên khắp cơ thể.. chỉ cần nhất là sát vào vùng kín và vùng cơ thể có những nếp gấp (your privates and your skin folds).

* Exfoliation – Tốt nhưng đừng quá mức!

    Các chuyên gia đểu đồng thuận là ‘cần loại bỏ các lớp da chết = exfoliation.. Nhưng nếu cứ làm mỗi ngày thì tạo ra nhiều vấn đề rắc rối khác, nhất là với quý vị có da loại khô, hay có những bệnh ngoài da như mụn trứng cá..

* Exfoliation bằng tay, khi chúng ta tự chà da bằng ‘xơ mướp = loofah, chỉ nên làm thỉnh thoảng và khi thấy da bị ngứa sau khi exfoliation là.. chúng ta đã ‘làm quá’ mức rồi..

* Có thể exfoliation nhẹ, dịu hơn bằng cách dùng các thành phẩm có acid lactic hay acid glycolic, nhưng cũng đừng làm liên tục mỗi ngày..

* Nên rút ngắn thời gian đứng dưới vòi sen và tiết kiệm.. nước để bảo vệ môi sinh. Người Mỹ dùng đến 17% lượng nước tiêu thụ,  dành cho việc.. tắm..

2- Gội ..

Gội đầu

       (Hair growth warning: Ingredients to avoid (MDLink). 

   (Tắm có thể đơn giản, nhưng gội lại có phần phức tạp hơn vì liên hệ đến tóc?).

   ..” Giống như da mặt, da đầu cũng đòi hỏi những săn sóc đặc biệt…”

                          Gội

Chuyên gia về tóc (trichologist) Kerry E Yates cho biết: Da đầu (scalp) là ‘nền móng’ để từ đó tóc mọc lên. Săn sóc da đầu cho đúng cách là một trong những điều kiện giúp tóc khỏe mạnh và mượt mà.

    Da đầu, tùy thuộc hoàn toàn vào các săn sóc của quý vị, nhất là khi da đầu quý vị thuộc loại da khô và tóc có gàu (dandruff): “Khi thuộc loại da đầu khô, nên tránh dùng thuốc gội đầu trị gàu thường xuyên. vì một số thuốc trị gàu có chứa những hóa chất ‘mạnh’ gây khó chịu cho da đầu loại khô!

    Có một số phương cách trị gàu, có vẽ như ‘tốt’, cho da đầu, nhưng thực sự lại gây hại hơn là giúp ích (?) như: Gội nước nóng, tuy giúp bớt ngứa, tạo cảm giác thoải mái.. nhưng lại làm mất chất dầu-nhờn của da đầu và làm cho da càng thêm khô!.

     Các chuyên viên liệt kê 4 chất (thường có) trong các thuốc gội trị gàu, cần lưu ý:

A- Cocamidopropyl Betaine

 Chất này thường được dùng để thay cho các chất ‘sulfates, thường gặp, trong các sản phẩm về tóc. Nên chú ý là các sản phẩm dù ghi trên nhãn là ‘sulfate free’ vẫn có thể có chất này.. Cocamidopropyl Betaine là một hóa chất tổng hợp, chuyển hóa từ Dầu dừa, dầu cọ (cũng như dimethylaminopropylamine) có dạng dung dịch trong, không màu. Chất này có thể gây những phản ứng mẫn cảm cho da, có thể gây dermatitis, và có thể làm sưng nang chân tóc trên da đầu, tăng thêm ngứa đầu?

B- Sodium Chloride

   Muối, một chất độn, rẻ tiền, thêm vào sản phẩm; có thể làm da đầu bị mất nước (dehydration), gây khó chịu thêm cho loại da đầu khô. Muối làm tăng độ ‘sệt’ cho shampoo và tăng thêm kết cấu tạo dạng kem, nhưng lại lấy đi các chất nhờn cần thiết để bảo vệ cho da đầu..

C- Silicones:

 Silicone thêm vào các sản phẩm về Tóc là để tạo một lớp bảo vệ cho sợi tóc, nhưng lại có thể gây nghẽn (clog) nang tóc khi thoa trực tiếp trên da đầu. Các chuyên viên khuyên: “ Khi dùng như một dầu xả (conditioner) [sản phẩm chăm sóc tóc, được sử dụng sau khi gội đầu bằng dầu gội], Silicones có  thể gây cảm giác ‘nặng nề’ (weigh-down) cho những vị ít tóc, thưa tóc;  Những vị có loại tóc mịn và mỏng có thể thấy tóc có vẻ mượt, óng ả, nhưng lại mất đi vẻ sống động (lifeless)..

D- Coal Tar (nhựa than đá)

    Coal Tar cũng là một chất thường gặp trong công thức của một số  loại shampoo ‘thuốc’ dùng trị chứng psoriasis nơi da đầu (như loại Neutrogena T/Gel). Coal tar tuy công hiệu nhưng lại chứa những hydrocarbon thơm, có nhiều vòng (polycyclic aromatic hydrocarbons), nên có thể có nguy cơ gây ung thư; Không nên dùng Coal tar trong thời gian dài và cũng tránh dùng coal tar khi ra nắng chịu tác dụng của tia UV.

Bảng các chất trong thành phần ‘thuốc trị gàu’.

Bảng các chất trong thành phần ‘thuốc trị gàu’. (theo Research Gates).

* Một số cây cỏ thiên nhiên có thể có tác dụng tốt:

a- Aloe vera (Lô hội, Nha đam): 

   Được các chuyên viên về Da-tóc, cho là một chất ‘trị bệnh thiên nhiên’, do có các hoạt tính giúp mau lành vết thương, và  có khả năng biến đổi collagen. Aloe vera có thể giúp làm dịu-mát da đầu, tăng thêm độ ẩm và giúp trị các bệnh ngoài da loại dermatitis.

b- Tea tree oil (cây melaleuca alternifolia, cây tràm trà Úc).

    Dầu tea tree có khả năng sát trùng và chống sưng, có thể xem như loại dầu thoa hỗ trợ tốt cho các thuốc dân gian trị gàu..

c- Peppermint tree oil (Tinh dầu bạc hà)

    Có thể giúp thêm cho da đầu bớt ngứa và bồi dưỡng da đầu..

e- Witch hazel (cây Phỉ)

     Dược thảo có tác dụng làm săn da tự nhiên, giúp bớt ngứa, bớt khó chịu, cũng giúp làm tốt nang tóc, loại được các chất bã nhờn (sebum) dư thừa.

e- Salicylic acid:

     Có tác dụng tẩy da (exfoliation) và giữ được cân bằng cho ẩm độ của da đầu. Các chuyên viên kết luận:

    Cũng như rửa mặt, khi gội đầu không nên gãi-vò quá mạnh (scratch), gây cho da đầu bị sưng-trầy và gây hại cho các nang tóc. Vò và gãi lâu, nhiều lần tại một chỗ, nơi da đầu sẽ gây những vết sẹo thường trực và làm chết các nang tóc tại đó.. 

   Với những vị có da đầu loại khô hay tóc có gàu, nên thận trọng khi cần chọn một shampoo thích hợp, tốt nhất là chọn các loại có chứa những chất chống nấm tóc như selenium sulfide, ketoconazole hay zinc pyrithione. Cũng nên chọn các loại có salicylic acid (ngoài tác dụng trị nấm tóc, còn giúp giảm được các mảng gàu, gây khó chịu ..).

     Người có da đầu loại khô, nên dùng loại shampoo ‘nhẹ’ có các hoạt chất như panthenol, oat, aloe vera,  vừa giúp làm dịu da và còn tăng độ ẩm cho da đầu.. Không phải loại shampoo nào cũng giống nhau, và có loại còn được quảng cáo thêm những đặc tính như “Tẩy sạch da đầu”? Nên thận trọng và chỉ dùng các loại ‘cleansing shampoo’ này  nhiều nhất là mỗi tháng.. một lần..!

       Nên massage da đầu mỗi ngày, khi gội đầu, tối thiểu 4 phút mỗi ngày, sẽ giúp tạo thư giãn và giúp lưu thông máu trên vùng da đầu.. Da đầu mạnh khỏe sẽ bớt bị rụng tóc.

            Cách gội đầu.. căn bản: 

                               

                               

    Trần Minh Quân   7-2025

Sous la douche  (Dưới vòi sen)