Nhỏ Gia
Long sau khi đọc những bài viết về Tân Định của
Bà Bích Vân, của Ông Trần Đình Phước.. đã ‘thả
hồn về dĩ vãng’ nhớ lại những ngày còn là một cô
bé bom bê, đi học Trường Đồ Chiểu Tân Định..
Cạnh nhà bé, có một cậu láng giềng học trường
Đức Minh, cùng nhau đuổi bướm hái hoa, chơi cò
cò.., chạy nhảy, rủ nhau hái trộm trái nhàu của
cây nhàu nhà cậu tây lai Gaston đầu hẻm, trên
đường Trương Minh Giảng, gần góc Nguyễn đình
Chiểu.. chia nhau quả nhàu vừa chát vừa hôi
(?).. Kỷ niệm thời thơ ấu tuyệt đẹp.. Nhỏ thắc
mắc về cây nhàu, nên đã hỏi Bùi Huyền Trân.. Xin
viết bài này để tặng Bé Bom bê.. ‘Sún răng’..
* Vài
điều tản mạn
Tên gọi noni,
là tên của cây tại Hawaii, có thể từ một tên ‘Á
châu’ (không rõ xuất xứ), khi cây được chở bằng
xuồng chèo (canoe) đến Hawaii. Người Polynesian
đã di cư từ Đông Nam Á và Indonesia đến các hải
đảo trong vùng Thái Bình dương, có lẽ từ những
năm 1000 BC (trước Tây lịch) – 500 AD (sau Công
nguyên)? và Hawaii là một trong những hòn đảo
sau cùng mà người Polynesian đã đặt chân đến
(500-700 AD).
Nhàu,
là tên gọi của Cây tại Việt Nam và Đông Nam Á;
Tại các hải đảo vùng Nam Thái bình dương, tên
cây là noni. Samoa và Tonga,
là nono..
Noni, được
xem là Nữ hoàng của nhóm cây, có tên chung “canoe
plants”, là những cây ‘thiêng’ mà thổ
dân Polynesian, luôn mang theo khi họ di chuyển
và định cư tại các đảo hoang mới tìm được. Ngoài
các đặc tính trị bệnh, người Hawaii lấy lá của
cây bọc thực phẩm khi nướng (vì lá khá dai), lấy
quả làm phẩm nhuộm quần áo.. Những cây trong
nhóm ‘canoe plants’ đem đến Hawaii, gồm thêm
tre, chuối, sakê (breadfruit), dừa, mía, khoai
lang, nghệ ..
Người
Polynesia (các đảo thuộc Pháp) thả heo chạy rong
trong các khu noni mọc hoang, vì mùi hôi của quả
không bị ảnh hưởng thêm do mùi của heo?
Quả noni, có
đặc tính thu hút loài kiến đỏ (Asian weaver
ants=Oecophylla smaragdina) loài kiến
này làm tổ trên lá nhàu. Kiến đỏ khá to và chích
khá đau khi bị ‘chọc phá’ (như kiến bù nhọt),
màu đỏ sậm. Tại Việt Nam, kiến đỏ được thả trên
các cây mận, và các cây họ cam-chanh, chôm chôm,
giúp ăn các sâu bọ phá hoại cây..
Trái nhàu thu hút loài kiến đỏ
Tên Tahitian
noni@ là một tên ‘thương mại’ đăng ký
độc quyền, nên những trái cây noni trồng tại
Tahiti lại không được phép ghi ‘nhãn’ này trên
các sản phẩm thương mại thu hoạch và sản xuất
ngay tại đảo mà đành ghi là “Trái noni trồng tại
Tahiti !”
* Vài
chi tiết thực vật
* Về
tên khoa học và các tên gọi về thực vật:
Tên khoa
học: Morinda citrifolia,
họ thực vật Rubiaceae (họ Cà phê).
(Tên
morinda phát xuất từ tiếng Hy lạp moron=mulberry
(dâu), và inda=thuộc về Ấn độ.
Citrifolia + tên latin = lá dạng
lá chanh-cam).
Tên Pháp : Pomme-chien; Nono.
Những tên
gọi thông thường: Indian mulberry, tên có lẽ do
đặc tính của quả kép, (aggregate fruit), giống
quả cây ‘dâu’.
Nhưng
‘Indian mulberry’, lại không chỉ để gọi riêng
noni, mà còn gọi luôn các cây dâu tằm (‘Morus
alba) và luôn cả mọi loài mulberry xuất xứ từ..
Ấn Độ.
* Mô
tả thực vật (sơ lược)
Noni là
một cây nhiệt đới, có khi mọc thành bụi), lá
xanh quanh năm, thường cao dưới 3m, những cây cá
biệt có thể cao đến 10m.
Cây nhàu
Hoa nhỏ màu
trắng mọc tụ thành đầu (globose heads), to chừng
2.5cm, và phát triển thành quả, dài 5-10cm, dày
5-7cm. Quả có vỏ ngoài sần sùi, nhiều cạnh, chứa
nhiều hạt nhỏ. Quả ‘giả’ này, về phương diện
thực vật, là một quả ‘kép’, kết cấu bằng nhiều
‘quả’ nhỏ riêng biệt, kết dính lại (fused), đôi
khi gọi là quả hạch (stone). Mỗi quả nhỏ do từ
một hoa riêng; Quả chứa bên trong đến 4 hạt.
Hoa nhàu
Trái nhàu chín màu trắng
Hạt nhàu Cây rất mau cho quả, chỉ
một năm sau khi trồng. Cây trưởng thành sau 2
năm cho đến 8kg quả mỗi tháng và cho quả quanh
năm. Trong các điều kiện tối ưu (sau 1 năm), 1
hecta trồng noni có thể cung cấp khoảng 35 tấn
‘nước ép’.
Quả khi non màu xanh, đổi thành vàng nhạt và
sau đó trắng lợt khi chín. Mùi khó ngửi và Vị
hơi đắng.
Trái nhàu
* Trong Từ
điển Cây thuốc Việt Nam, GS Võ
văn Chi có liệt kê 5 cây Nhàu, gồm:
Về cây Nhàu Morinda
citrifolia , GS Chi mô tả (trang 862)
như sau:
..” Cây nhỏ
hay cây gỗ, hoàn toàn nhẵn.
Lá hình
bầu dục rộng, ít khi bầu dục thuôn, có góc ở gốc,
có mũi nhọn ngắn, nhọn hoặc tù ở chóp, dài
12-30cm, rộng 6-15cm, bóng láng, dạng màng.
Hoa trắng,
hợp thành đầu, đường kính 2-4cm.
Quả nạc, gồm nhiều quả mọng nhỏ, màu
vàng lục nhạt, bóng, dính với nhau, chia mỗi cái
2 hạch trong có 1 hạt.
Hạt có phôi nhũ cứng…”
CâynhàuMorinda
citrifolia
* Thành
phần dinh dưỡng và hoạt chất sinh học
Thành phần
hoạt chất sinh học của Noni, thay đổi không chỉ
tùy theo bộ phận của cây mà còn theo các điều
kiện thổ nhưỡng nơi cây được trồng và cả mùa lúc
thu hoạch.
Tài liệu
‘Malaysian medicinal plants’ ghi Morinda
citrifolia có đến trên 200 hoạt chất thiên nhiên
(phytochemicals).. bao gồm trong các nhóm
protein, carbohydrates, hợp chất phenolics,
alkaloid, flavonoids, khoáng chất và vitamins..
*
Carbohydrates gồm các đường nghịch chuyển hữu cơ
(glucose, fructose, sucrose), các
glucopyranosides, galacto-pyranosides.
* Các acid-amin
trong protein gồm glutamate, alanine, arginine,
cysteine methionine, valine, leucine, nhiều nhất
là aspartate (34.9mg/100) và ít nhất là
histidine 2mg/100)..
* Phenolic
compounds: Damnacanthal, scopoletin, morindone,
alizarin, aucubin, nor damnacanthal, rubiadin..
các anthraquinone glycosides.. tannins..
* Khoáng
chất: Potassium, sulfur, calcium, phosphorus..
Các yếu tố vi lượng như manganese, đồng, cobalt,
selenium..
* Vitamin: C,
tiền chất A..
Quả chín:
50 hợp chất dễ bốc hơi đã được xác định, gồm
nhiều acid hữu cơ như octanoic acid và hexanoic
acid; các alcohol như 3-ethyl-3-butene-1-ol ;
các esters như methyl octanoate và methyl
decanoate; các ketones và các lactones.. Xin
đọc bảng hoạt chất của Bio Stratège (trong
link tại Thuốc Dân gian bên dưới).
* Nghiên cứu dược học về Noni
Một số
nghiên cứu trong ngành sản xuất dược phẩm đã chú
ý vào việc dùng nhàu, qua kỹ thuật nuôi cấy sinh
học (bioreactor cultivation), chuyển các hợp
chất trong nhàu thành các hợp chất khác, khả
dụng để chế tạo thuốc..
Thành quả kỹ
thuật có tiềm năng khá tốt là : Nuôi cấy rễ nhàu
dùng trong sản xuất thương mại các hóa chất căn
bản như rubiadin, flavonoids, và anthraquinones..
Nước chiết
từ Rễ Noni được dùng trong kỹ thuật sinh học
nano (nanobiotechnology) để tổng hợp các hạt
nano (particle) kim loại quý, do có chứa các
anthraquinone:
* Nanoparticles
Bạc, được tổng hợp bằng khử nitrat bạc
thành bạc ions, có thêm nước trích rễ noni, và ủ
ấm qua đêm, đã giúp tạo các hạt có độ lớn giữa
30-55nm, có hoạt tính diệt được các tế bào ung
thư dòng Hela.
* Nanoparticles
Vàng, được chế tạo bằng trộn thêm nước
trích rễ noni với một dung dịch chloroauric
acid, để tạo được các hạt nano vàng (12-38 nm),
có tác dụng diệt tế bào ung thư mạnh hơn.
Các nghiên
cứu về độc tính, có thể có, về các hạt nano vàng/bạc
dùng nước chiết rễ nhàu còn đang tiếp tục.
Bài “Le noni,
Morinda citrifolia” liệt kê các phương cách dân
gian tại các thuộc địa của Pháp trong vùng Nam
Thái bình dương và tại Guyane dùng để trị các
bệnh bằng cây cỏ (phytotherapies).
* Quả dùng
quả xanh, trị tiểu đường, sốt, giảm đau khi hành
kinh và giúp tiêu hóa nơi phụ nữ, làm thuốc bổ
khi mỏi mệt. Nước cốt quả xanh đắp vào búi trĩ;
đắp vết loét ngoài da, dùng pha súc miệng để trị
lở bên trong miệng..
* Lá sắc
lấy nước uống trị nóng sốt, lảm thuốc bổ, trị
đau sót bao tử; giả nát băng đắp vết thương bên
ngoài trị mụn nhọt; giúp giảm đau khớp. Nhai lá
để trị sưng lợi. Lá hơ nóng, đắp vào nơi đau..
đắp thái dương khi nhức đầu..
* Vỏ sắc
uống gây trụy thai, trị đau bao tử, cầm tiêu
chảy.
* Rễ sắc
làm thuốc xổ, gây nôn, điều kinh, trị sốt vàng
da..
* Khả
năng chống vi trùng: Theo Passeport
Santé thì lignan trích từ là Noni có tác dụng
(trong ống nghiệm) làm ngưng sự tăng trưởng của
các vi khuẩn Streptococcus aureus, Candida
albicans và Candida glabrata (Bài ghi là cho bê
mới sinh, nuôi bằng thịt quả noni nhão, bê có
khả năng chống E. coli mạnh hơn?).
* Khả
năng Kích ứng Hệ miễn dịch: Thực nghiệm
trên chuột cho thấy nước quả noni kích ứng các
tế bào miễn dịch loại T-cell và B-cell.
* Khả
năng chống ung thư: Nước ép noni, để
lên men, giúp hệ miễn nhiễm chống ung thư? giúp
tăng khả quan số lượng các granulocytes (Tế bào
T) và các tế bào NK. Thử trên chuột, khi tiêm
nước ép noni, có khả năng chống sự lan truyền
của tế bào ung thư?
* Noni trong nhà bếp?
Mùi
‘không’ thơm và vị cũng không ‘ngon’(nhiều người
chê là mùi-vị pho mát hư), nên quả noni chỉ được
miễn cưỡng dùng làm thực phẩm khi gặp nạn
’đói’, hay khi .. không kiếm được gì để ăn.
Tuy nhiên
tại một số hải đảo trong khu vực Thái Bình dương
như Rarotonga, Samoa và Fiji.. noni lại là một
thứ quả thực phẩm thông thường, ăn sống, hay nấu
chín; Nhàu non trộn gỏi tại Cambodia, ăn tươi
chấm muối. Lá non, hơi chát, ăn tươi tại Java và
Thái Lan; lá trưởng thành dùng bọc cá, nấu chín
và ăn chung với cá..
* Công
dụng của noni
Noni được sử
dụng trong một số ngành công nghiệp như:
1-
Dùng làm chất bảo quản thiên nhiên
Công nghiệp
thực phẩm chú ý đến Nhàu do lá, quả và rễ có các
đặc tính chống oxy-hóa, tương tự như Vitamin E,
và noni còn có thêm butylated
hydroxytoluene, chất có hoạt tính bảo
quản thực phẩm, và có tác dụng bảo vệ được
mùi-vị trong nhân bánh pies có thịt bò kho
(stewed beef pies), nhờ khả năng chống oxy-hóa
lipid, đồng thời còn giúp giữ màu và giúp bánh
có thể để lâu hơn sau khi đóng gói.
Tuy tác
dụng an toàn của bột nhão (purée) noni đã được
chứng minh (in vivo), nhưng hậu vị của purée
noni vẫn còn là một trở ngại cho việc dùng trong
thực phẩm..
Các nhà
nghiên cứu đã tìm ra phương thức khử mùi và vị
(khó chịu) của noni bằng cách dùng maltodextrin,
trộn vào bột nhàu (phần thịt nhàu bên trong vỏ),
hay phun vào bột quả đã loại hạt.. Các nghiên
cứu còn đang tiến hành..
2-
Nước ép noni (xem dưới).
3-
Nước ép probiotic:
Nước ép,
từ quả noni bỏ hạt (từ Taiwan), cho thấy có tiềm
năng để sản xuất các probiotic bằng cách cho
phản ứng với các vi khuẩn lên men lactic (Lactobacillus
casei, L. plantarum) hay vi khuẩn Bifido (Bifidobacterium
longum). Nước ép noni được dùng như giá thể
(substrat). Sau khi để lên men 48 giờ, tất cả
các chủng vi khuẩn đều phát triển tốt trên môi
trường nước ép noni, sinh sản và tạo những khối
vi sinh (colony) lên đến 10 lũy thừa x 9 đơn
vị/ml. Lactobacillus casei sản xuất ít
acid lactic hơn B. longum. Cả ba chủng
men này đều sống được trong các môi trường acid
thấp (low-pH) và chịu được nhiệt độ lạnh (4°C),
tồn trữ được trong 4 tuần.. Môi trường cấy vi
khuẩn lactic, dùng noni, đang được nghiên cứu để
áp dụng trong công nghiệp probiotic..
4- Nguyên liệu để chế tạo các thuốc thử
( reagents) hóa học
Nước trích bằng acetone từ Rễ Noni khô có thể
dùng làm nguyên liệu sản xuất thuốc thử trong kỹ
thuật đo quang phổ bằng flow injection
(tiêm-chảy), dùng trong các xét nghiệm định
lượng (quantitative assays).
Nước trích
có chứa anthraquinone như alizarin giúp tìm ra
aluminium ở nồng độ rất thấp (0.1-1mg/L) trong
các mẩu trà tan liền (instant tea). Hợp chất
anthraquinone phản ứng với aluminium để tạo một
phức chất màu đỏ, có thể đo được ở sóng 499.0
nm..
Nước chiết
noni có triển vọng trở thành nguồn cung cấp rẻ
tiền làm nguyên liệu thiên nhiên, chế tạo thuốc
thử trong công nghiệp sinh hóa học.
5- Chất
diệt côn trùng tự nhiên:
Các nước
chiết bằng các dung môi hữu cơ (hexane,
chloroform, acetone, methanol) và cả nước ngâm
từ lá Nhàu, đều được chứng minh là có khả năng
trừ lăng quăng và ấu trùng của các loại muỗi gây
bệnh sốt rét. Nồng độ hữu hiệu của các nước
chiết ở trong khoảng 100-500ppm. Ngoài các tác
động diệt ký sinh trùng sốt rét như Anopheles
stephensi, nước trích noni cũng diệt được
ký sinh trùng Aedes aegypti (gây bệnh
sốt xuất huyết Dengue) và diệt Culex
quinquefasciatus (ký chủ truyền bệnh
filaria).
* Morinda
juice.
Nước ép
noni (noni juice) đã gây ra một phong trào
‘bịp’, quảng cáo các tác động thần kỳ, trị bá
bệnh tại Âu châu, Hoa Kỳ và cả tại Cambodia và
Việt Nam!
Dựa theo các
phong tục truyền khẩu trị bệnh bằng cây cỏ của
các thầy lang dân tộc Polynesia dùng quả nhàu,
trị tiểu đường, huyết áp cao, ung thư và đủ các
bệnh.. Các thầy ‘lang băm’ đã thổi phồng noni
thành một thần dược “cure-all”. Nhiều công ty đã
không bỏ lỡ cơ hội kiếm lợi bằng đưa ra thị
trường những loại health food, supplement’ đa
dạng như juice, tea bags, extracts, powder,
capsule và thậm chí còn có những mỹ phẩm các
dạng kem rửa mặt (facial cleaners), gel tắm
(bath gels) và savons.. Rất nhiều quảng cáo quá
lố, đã bị FDA Mỹ phạt và cấm lưu hành.. Tuy
nhiên, noni vẫn còn được khai thác như.. ‘Thuốc
Bổ’ tại Tahiti , với sự trợ giúp của Chính quyền
địa phương?
Wikipedia,
tiếng Pháp, tóm lược trong “Jus de noni”.
.. “Chưa có một bằng chứng khoa học nào về
các tác dụng trị bệnh được gán’ cho noni”.
Wikipedia ghi nhận:“Sản phẩm đầu
tiên về noni là do Herber Moniz, cầu chứng một
phương pháp loại nước từ quả, ly trích quả, cô
đặc thành bột và đóng vào viên nang, từ 1992.”
Công
nghiệp nước ép noni:
Nước ép noni, trong công nghiệp, được lấy bằng
cách ép quả tươi ngay sau khi hái, trong khi đó
các nước ép thủ công và tại gia, thường lấy từ
quả, được ép sau khi để tự nhiên vài ngày, và
nước noni thương mại có thể dùng quả đã để lên
men. Thành phần hóa học của nước ép thay đổi tùy
theo phương pháp ép và tùy tình trạng của quả ..
Để tránh các
phản ứng sinh học diễn ra trong nước ép, có thể
tiếp diễn trong khi chuyển vận và tồn trữ, nước
ép công nghiệp thường được cô đặc để giữ cho
được ổn định (stabilize):
* Nhiệt có
ảnh hưởng trên các đặc tính hương-vị
organoleptic của juice cô đặc.* Phương pháp lên
men trong 90 ngày làm mất đi 90% tác động ‘thu
nhặt gốc tự do=radical-scavenging (RSA); Tồn trữ
khô ở 50°C làm RSA giảm 20%..
Nước uống
noni, giải khát tại Ấn Độ được ‘tăng vị bằng
thêm 2% trích tinh gừng, giúp tồn trữ được lâu
hơn?
– Ngày 26
tháng 8, Các Công tố viên Bộ Tư pháp của các
Tiểu bang Arizona, California, New Jersey và
Texas loan báo về một thỏa thuận với Công ty Morinda,
Inc liên quan đến các cáo buộc về Công
ty đã cho phổ biến những quảng cáo trái phép,
không bằng chứng về các tác dụng ‘trị và ngừa’
bệnh của Tahitian noni juice,
trị được các bệnh tiểu đường, trầm cảm, trĩ và
sưng xương khớp.. Morinda Inc buộc phải thu hồi
các mặt hàng và bỏ hẳn các quảng cáo không có
chứng cứ khoa học. Morinda chịu nộp 100 ngàn USD
về chi phí điều tra, và trả lại tiền cho người
đã mua sản phẩm..
(Morinda,
thành lập 1996, trụ sở tại Utah, phát triển và
có những cơ sở sản xuất Tahitian Noni Juice tại
Tahiti, Nhật, Tàu, Đức và Utah. Công ty chuyên
về mặt hàng Noni juice).
– Tháng 8 năm
2004, FDA Mỹ đã cảnh cáo Công ty Flora (California)vì
vi phạm điều 201 của luật Liên bang quy định về
các sản phẩm liên hệ đến sức khỏe [21 U.S.C.&
321(G)]. Theo FDA, Flora đã vi phạm 12 lời quảng
cáo, vô căn cứ, khi đưa ra các nhận định xem
noni juice như một dược phẩm.
– American
Cancer Society, đã lên tiếng khẳng định..
“Không có bằng chứng khoa học khả tín nào về khả
năng ngừa và trị ung thư của noni” ( Noni Plant
Nov 1,2008).
– Tại Âu châu,
2006 Cơ quan AESA (Autorité Européenne de
Sécurité des Aliments) đã cảnh báo là ‘lá, rễ
và quả noni.. có tiềm năng độc hại cho gan và
một số bộ phận khác của cơ thể. Cảnh báo này tuy
không xác định là noni gây nguy hại nhưng khuyên
các bệnh nhân có tiền sử về gan, tránh dùng noni.
Ngoài khuyến cáo chung của AESA, các cơ quan y
tế Pháp, Finlande, Đức cũng khuyên nên tránh
dùng noni..
* Và
một số.. khuyến khích (!)
Giới chức
Y tế Tây Phuong, Mỹ.. không xem Noni như một quả
cây hữu dụng về sức khỏe, nhưng nền Y tế
Polynesia (thuộc Pháp) vẫn khuyến khích và cho
phép lưu hành ‘thuốc’ chế tạo từ noni!. Chế phẩm
Noni được bán tại “Pharmacie” địa phương dưới
dạng viên nang và nước cốt để uống mỗi ngày!
Trái nhàu khô
* Viên nang,
uống mỗi ngày để tăng sức đề kháng, miễn nhiễm,
tăng khả năng minh mẫn, bồi bổ sức khỏe, dùng
mỗi ngày 2 đến 6 viên.
Bột nhàu
* Nước ép,
cũng được xem trị bệnh như viên nang, uống mỗi
lần 30ml, buổi sáng khi bụng đói..
Nước ép
trái nhàu
Tại Việt
Nam, thị trường “Thực phẩm chức năng’ hay “Thuốc
Thần” cũng không chịu kém. Nhiều mặt hàng nước
Noni Tahiti nhập cảng từ Mỹ, quảng cáo là được
FDA chuẩn thuận (?) được rao bán. Ngoài các nước
Noni nội hóa của Noni World, Noni Enzyme.. còn
cỏ Công ty Việt Nam (TNHH Noni Korea Việt Nam),
quảng cáo là kết hợp với một Công ty Hàn (?),
xuất khẩu ‘Nước Noni” chế tạo từ quả nhàu Việt..
sang Hàn quốc?
