(Rốn và Rún,
là tên gọi của một bộ phận.. nơi trung tâm cơ
thể; Rốn gọi theo ‘phương ngữ Bắc Việt Nam và
Rún theo phương ngữ Nam Việt Nam.. Miền Bắc đôi
khi có những vùng phát âm thành “Dốn”, và Miền
Nam, có nơi thành..”Gúng”..
TMQ
thích chữ Rún, có lẽ vì mê ‘giọng’ Nam Kỳ, và
dùng chữ Rốn trong bài vì theo ‘tiêu chuẩn’ (?)
ngôn ngữ học.. !
(Ông
BS Đỗ Hồng Ngọc ở VN cũng thích dùng chữ.. Rún
trong các bài viết về Y học.. còn nhắc đến việc
các bà mẹ ‘quê’ VN , lấy ‘rún rụng’.. phơi khô
để dành làm thuốc..)
Rốn, Anh ngữ là navel, còn
gọi là belly button, tummy button ; Pháp ngữ là
(le) nombril. Tàu là dùqi; Hán-Việt đỗ-tê.
Danh từ
khoa học, bệnh lý học là umbilicus (số
nhiều= umbilici).
1-
Vài điều tản mạn:
Ca dao, tục ngữ Việt Nam có nhiều câu
về Rốn như:
* Nơi ‘Chôn
nhau, cắt rốn’ = Sinh quán (thường là Quê
Mẹ)
Câu ca dao
này gây nhiều thảo luận về ngữ học. Các ‘học giả’
miền Bắc đòi phải viết là ‘rau’(!); (TMQ không
‘chịu’ và xin tiếp tục viết là nhau=thai tòa,
placenta).
* Chuồn
chuồn cắn rốn biết bơi ; đây là một đồng
dao quen thuộc.
* Lồi rốn,
tốn cơm.
* Mùng ba
ăn rốn, mùng bốn ngồi trơ (?) (có bản viết:
“ngồi không”).
* “Con gái
Sơn Tây yếm thủng bằng dần / Rốn lồi quả
mít, má hồng trôn niêu” (?)
Bài thơ: “Bạn
đến nhà chơi” của Nguyễn Khuyến có
câu: ..”Cải chửa ra cây, cà chửa nụ / Bầu
vừa rụng rốn. mướp đương hoa..”
(Bầu vừa rụng rốn là bầu còn non, chưa nấu canh
được).
2-
Cái rốn của vũ trụ : le nombril de l’univers
* Tiếng
Việt:
Tác
giả Trịnh Nhật trong bài “Cái Rốn của Vũ trụ” (luanhoan.net)
giải thích: “Khi thấy người nào ăn nói hợm
hĩnh, vẻ mặt đương-đương tự đắc, thì người Việt
ta, thường nêu nhận xét, bình phẩm: Nó tưởng nó
là cái rốn của vũ trụ”. Người Việt khi nói đến
cái rốn trong trường hợp này là đã dùng nghĩa ẩn
dụ (metaphorical sense) của rốn, để chỉ cái
trung tâm, cái tụ điểm, cái nằm ở giữa..”
*
Tiếng Pháp
“ Se croire
le nombril de l’universe = S’imaginer être le
centre de toutes choses..”, có nghĩa là..
’s’accorder une importance exagérée’.. Người có
thái độ này được gọi là theo chủ thuyết
Nombrilisme (tự cho mình là quan trọng).
Ngoài
nhóm chữ “Nombril de l’univers’ còn có “nombril
du monde”.
Những địa
danh mang tên là: Nombril du monde’ ,
Navel of the Earth.
a-Tên
của một khối đá granite (chiron), đặt sát mặt
đất, tại Pougne-Herisson (Paháp), Festival du
Nombril được tổ chức tại đây, mỗi 2 năm, một lần..
“tự cho là cái rốn của thế giới” (1986).
Découverte du
nombril du monde à Pougne-Hérisson
(cái rốn của thế giới ở Pougne-Hérisson)
b-Tên
của một khối đá dựng trên mặt đất, (menhir=di
tích cự thạch), đặt tại Bois de Clamant, trong
Rừng Meudon, hạt Clamart (vùng Ile-de-France).
‘Menhir”
Menhir
de la Pierre aux Moines là.. ‘le Nombril du
Monde’
c- Theo
thần thoại Hy lạp thì vị trí
Cái rốn của Trái đất là tại Delphi, quanh tảng
đá Omphalos, và Delphic Oracle, chính là Tâm
điểm của Trái đất.
Delphi nằm tại triền núi Parnassus, Vùng trung
tâm Hy lạp; hiện nay Thành phố Delphi là một
trung tâm du lịch, hấp dẫn du khách..
Truyền
thuyết kể là khi Thần Zeus gửi 2 hai con chim
ưng đi tìm Trung tâm Trái Đất, chúng bay theo
hai hướng đối nghịch nhau: một bay phía Đông và
một bay phía Tây, và chúng gặp nhau tại Delphi,
trên một tảng đá gọi là Omphalos..
Omphalos
Omphalos
tại Delphi (Hy lạp)
d-Thủ
đô cổ xưa của Đế quốc Inca là Cuzco (Peru),
trung tâm điểm của Văn minh Inca.. Từ đây Văn
hóa Inca được tỏa lan đi khắp thế giới.. Thần thoại
Inca cho rằng Thành phố Cuzco được dựng bởi ‘các
con của Thần Mặt trời’..
3-
Rốn (Umbilicus) theo Cơ thể học
Theo
Wikipedia thì Rốn được dùng như cái mốc để phân
chia bụng dưới thành các góc phần tư
(quadrants.) : bên phải trên và dưới; bên trái
trên và dưới.
Bụng cũng
có thể chia theo cách dùng rốn làm trung tâm,
thành các vùng thượng vị; hạ vị, hạ sườn trái
phải, vùng hông trái phải; vùng chậu trái phải
và vùng rốn chính giữa.
Rốn là cái
sẹo nhỏ, nhô lên (prominent) tại bụng; vị trí
rốn hầu như giống nhau nơi con người.
Phân chia vùng
bụng
(Cách
phân chia theo BS Phạm Vũ Khúc)
Hệ thần
kinh Vùng da quanh hông, nơi ngang mức rốn, được
bao vùng do Sợi thần kinh đốt sống ngực
(thoracic spinal) Số 10 (T10 dermatome).
Rốn, có
vị trí tại trục thẳng đứng, tương ứng
(corresponding) với nơi giao tiếp của các sợi
thần kinh cột sống L3 và L4 (transumbilical
plane), và vị trí có thể thay đổi bình thường
giữa các cột sống L3 đến L5..
Rốn người
trưởng thành có thể gồm thêm các phần:
* Di tích (phần
còn lại) của dây rốn = Umbilical cord remnant
(umbilical tip), thường là sẹo nhô ra, để lại
sau khi cắt rốn. Thẹo này thường ở ngay giữa rốn
(belly button).
* Quanh di
tích của dây rốn là vòng rốn (umbilical collar),
cấu tạo do một vòng cơ sợi (umbilical ring).
* Bao quanh
umbilical collar là lớp da quanh rốn (periumbilical
skin).
Vách bên trong, vùng dưới
rốn
Hình dạng
của rốn là một đặc điểm riêng, cá biệt của từng
người, không ai giống nhau, vì đây là một vết
sẹo..
Y giới
phân biệt (khi trị liệu) thành (sơ lược)
Vài hình dạng
Vài hình dạng của Rốn
A- Rốn
lộ (Outie). Đầu rốn vượt
periumbilical skin. Điểm chính, chung, của loại
rốn này là nhô khỏi thành bụng nhưng không lõm
(not concave).
* Rốn
xoăn = Swirly/Spiral: Hình dạng hiếm
thấy khi dây cuống rốn xoăn lại.
Rốn xoăn = Swirly/Spiral
* Rốn
chẻ = Split: Sẹo của dạy rốn nhô ra
ngoài, nhưng mẻ (cleft) thành 2 như bị nứt, và
vết nứt lại chẻ hai như hạt cà phê.
*Rốn
vòng = Circlet: Dây rốn lộ và lòi hẳn
lên, nhưng tại trung tâm có một vết nứt sâu.
Hình dạng kiểu như chiếc bánh ‘donut’.
B- Rốn lõm, rốn sâu (Innie). Loại
rốn không nhô khỏi da quanh lỗ rốn (periumbilical
skin). Tên gọi chung cho tất cả các loại rốn
hình lõm (‘concave’:)
Rốn lõm, rốn sâu (Innie)
*Rốn
tròn = Round: Hình dạng tròn, đáy nông,
không có ‘mủ che’.
* Rốn
dọc-hẹp = Vertical: Dạng hóc thuôn,
song song với linea alba (ligne blanche, trong
hình trên), giống hình chữ I, khắc sâu trên da.
* Rốn
trái xoan = Oval: Còn có lỗ hõm phía
trên, hình bầu dục hơi thu hẹp khi đi xuống, có
thể có các loại mũ che: superior hooding;
inferior hooding và không mũ=no hooding..
* Rốn
chữ T: Sẹo hình chữ T..
* Rạng
ngang-hẹp = Horizontal. Sẹo mờ, và các
đường lắn tự nhiên (natural lines) của nơi giao
cắt, sợi (tendinous intersection); xếp thành các
nếp gấp, che vết sẹo.
Rốn ngang
* Rốn
trong bệnh học:
Vài trường
hợp bệnh liên quan đến .. rốn:
Rốn lồi (Outie)
đôi khi bị hiểu lầm là Thoát vị rốn (umbilical
hernias), tuy nhiên đây chỉ là trường hợp bất
thường về hình dạng, không có liên quan gì đến
sức khỏe.
Umbilical hernia (Thoát vị rốn) chỉ xảy
ra khi khối nhô lớn hơn 5cm! Đường kính của khối
Rốn ‘sa’ trung bình khoảng 1.3 – 1.5cm…
Rất hiếm có
trường hợp rốn nhô xảy ra do ascites và
do trường hợp umbilical sinus hay fistula.
* Omphalitis: Là
sưng rốn ở trẻ sơ sinh, thường do nhiễm trùng.
* Omphalophobia: Là
một rối loạn tâm lý: Sợ nhìn thấy rốn của chính
mình và .. của người khác. Những người này không
thích đụng chạm vào rốn và có khi hoảng hốt, sợ
hãi khi nhìn thấy.. rốn của người khác!
Trong giải
phẫu, có thể rạch nơi rốn để tránh gây sẹo, khi
mổ (nội soi) như các trường hợp mổ transgastric
appendectomy (phẫu thuật nội soi ruột dư); mổ
túi mật..
4-
Cái rốn để thoa dầu
Biện chứng
luận trị, của Y học Cổ truyền Trung Hoa xem Rốn
như:
* Nguồn gốc
của sự sống đầu tiên khi hình thành con người (tiên
thiên chi bản nguyên), mà còn là Cuống rễ của sự
sống sau khi ra đời (hậu thiên chi căn đế).
* Nguồn gốc
của Sinh mệnh.
Sách thuốc cổ
của Danh y Ngô Sư Cơ ghi: ”..
Đắp thuốc lên rốn, chẳng khác gì uống thuốc qua
miệng”.
Rốn liên
thông với tất cả các kinh-mạch (Tề thông bách
mạch): dùng thuốc tác động lên rốn có thể sơ
thông kinh lạc, cân bằng và điều tiết công năng
của ngũ tạng, lục phủ..”(BS Vũ Quốc
Trung – Sức Khỏe & Đời sống; 05/01/2023)
Chữa
bệnh bằng đắp thuốc qua đường rốn được gọi là
Phù Tề liệu pháp.
A- Y học cổ truyền Trung Hoa: Châm và Cứu
*a-Châm:
Châm,
thường dùng đơn vị để đo là thốn = tấc (tiếng
Hán là cun). Thốn hay Tấc được Khoa
Châm cứu định nghĩa là đơn vị đo chiều dài sinh
học hay tấc đồng phân, dùng xác
định huyệt vị trên cơ thể con người.
Tác (thốn)
được tính bằng chiều cao của cơ thể, (theo cm),
chia cho 75. Do đó có tính cá biệt cho
mỗi người; Người cao 160cm; một thốn
(tấc) của người này sẽ là 160/75 = 2.1cm
Một cách
đo khác là dùng ngón tay giữa: một thốn bằng
chiều dài của đốt giữa.
Cách tính thốn
* Các
huyệt ở rốn, có thể kể:
– Huyệt Thần
Khuyết, nằm ngay lỗ rốn, chỗ khuyết
được coi là nơi chứa thần khí của con người (còn
có các tên khác như Khí hợp, Tề trung..)
Theo Sách
‘Giáp Ất Kinh’: của Danh Y Hoàng phủ Mật (thế kỷ
thứ 3) Thần khuyết là huyệt thứ 8 của mạch Nhâm,
là huyệt tập trung của Khí.
Huyệt này
liên kết với 12 kinh mạch,với lục phủ/ngũ tạng..
Da thịt, gân cốt của cơ thể.
‘Cấm châm’ vào huyệt chỉ
được ‘cứu’ (đắp thuốc như gừng..muối..)
– Huyệt Khí
Hải, huyệt thứ 6 của Mạch Nhâm; là
huyệt căn bản bồi bổ cơ thể với Nguyên khí , khi
sinh ra, cùng nguồn năng lượng nuôi dưỡng sự
sống (Vị trí từ lỗ rốn xuống phía dưới 1.5 tấc..)
– Huyệt Quan
Nguyên (Tam kết giao, Thứ môn). huyệt
thứ 4 thuộc mạch Nhâm; vị trí nằm trên đường
thẳng, dưới rốn 3 thốn.
Huyệt tại rốn
Vị trí 3
huyệt: Thần Khuyết, Khí Hải và Quan Nguyên
Các
huyệt vị này được dùng trong khoa Châm cứu để
trị các chứng đau bụng.
Có thêm
một huyệt phụ là Huyệt Thiên Xu, là
huyệt thứ 25 của Kinh Vị (còn gọi là Cốc môn,
Trường Khê..). Vị trí; từ rốn đo ngang ra 2 thốn.
Huyệt thường dùng châm để trị táo bón.
Vị trí huyệt Thiên Xu
*b-
“Cứu” tại các huyệt ở rốn (đắp thuốc)
“Dùng
thuốc tác động lên rốn được giải thích là ‘kích
phát kinh nhí, sơ thông kinh lạc’, cân bằng
âm dương và điều tiết công năng của ngũ tạng lục
phủ..”
Một số
phương thức, đắp thuốc trên các huyệt đạo để trị..
đại tiện táo kết (táo bón), ra nhiều mồ hôi,
trúng Hàn..trẻ bị trướng bụng..
* Đắp
thuốc vào Rốn trị tiêu chảy nơi trẻ sơ sinh:
Một trong
những phương thức dân gian tại Việt Nam và Tàu,
ở những vùng nông thôn để trị bệnh đau bụng,
tiêu chảy ở trẻ em, là đắp thuốc vào khu vực
quanh bụng, rốn. Các vị thuốc nam, thuốc bắc
thường dùng là Qué Tích lan (Cinnamomum verum),
Đinh-hương (Syzygium aromaticum), Ngô thù-du (Evodia
rutaecarpa).. Các vị thường được tán thành bột,
nhào với giấm thành khối nhão và đắp quanh rốn
trẻ.. Phương pháp trị liệu này đã được đánh giá
và nghiên cứu trong Frontiers in Pediatrics Aug
4, 2023).
Phương
thức có thể hữu ích để giúp trị
táo bón. Phối hợp day, ấn các
huyệt Thiên Xu, Khí hải và Quan nguyên..gia tăng
Dương Khí, làm ấm trường vị và giúp sự co bóp
ruột..
Đan
điền và Rốn?
Các truyện
Kiếm hiệp, các Sách dưỡng sinh, võ thuật thường
nhắc đến Đan điền; (vận khí đưa lên, hay xuống
Đan điền)..
Đan điền,
theo định nghĩa cổ, là “Ruộng trồng linh đan của
Cơ thể’, là một khái niệm rộng hơn Rốn, và bao
gồm 3 vùng ‘năng lượng ’khác nhau:
* a-Thượng
(Đan điền) hay Đan điền thần; tương ứng với
Huyệt Ấn Đường, nằm giữa hai lông mày trên trán.
* b-Trung
(Đan điền), tương ứng với Huyệt Đản Trung, nằm
giữa đường nối hai đầu vú, trên ngực.
* c-Hạ
(Đan điền), nằm dưới Rốn khoảng 3cm, tương đương
với Huyệt Khí Hải. Rốn có thể dùng làm mốc để
xác định vị trí của Huyệt này.
Các
phương pháp Thiền và Dưỡng Sinh, Khí công, đều
có ghi kỹ thuật “Tập thở đan điền (thở bụng)”.
BS
Bùi vũ Khúc ghi phương pháp:
* Từ từ
hít vào qua mũi, dồn không khí xuống dưới khiến
cho bụng phình lên.
* Từ từ
thở ra, ép bụng xuống hết đẩy hết không khí ra
ngoài.
* Thở đan
điền là hít thở sâu nhưng quá trình phải diễn ra
hết sức tự nhiên, không nên cố gắng để tạo ra
hơi thở mà chỉ cần tập trung ý niệm vào hơi thở,
cảm nhận được sự sung mãn, âm dương dung hòa,
khí huyết được lưu thông..
Đan điền trong Khí công
–Châm
cứu khu vực rốn (Navel acupuncture)
Khoa châm cứu
‘mới’ của Y-dược học Trung Hoa có nhiều nghiên
cứu, kể cả tìm cách chứng minh về các tác dụng
có thể ‘có’ khi châm vào các huyệt đạo quanh
rốn.
* Huyệt Rốn,
hay Huyệt CV8, Shen Que (Thần
khuyết = Spirit Gate)
(CV= Conception Vessel = Mạch Nhâm)
Theo Y-lý
của TCM (mới) thì khi châm cứu vùng Rốn, cần xem
đây là một Hệ thống thu nhỏ (microsystem) của cơ
thể, và việc định bệnh cần dựa theo các yếu tố
(parameters) và các phương thức trị liệu chuyên
biệt, vượt khỏi cách châm theo y-lý thông thường?
Châm
cứu “Khu vực Rốn’ được xem là một phương pháp
‘bồi Bổ’ thích hợp nhất cho các sự mất quân bình
‘Khí’ tại các tạng: Phé,Tỳ và Thận. Kỹ thuật trị
liệu liên quan đến 8 huyệt quanh Rốn. (Eight
extra Channel Needling).
Phương
pháp Umbilical Acupuncture do Châm-cứu sư Qi-Yong
phát minh và Kỹ thuật được ghi chép trong ‘The
Navel or Jing treatment’.. Phương pháp này được
chấp nhận và sử dụng rộng rãi một số Trường phái
châm cứu Tàu trên thế giới.. để điều trị một số
chứng bệnh nội và ngoại thương nơi phụ nữ và trẻ
em; trong đó có mất ngủ, tiêu chảy và đau, tê
sau khi mổ cột sống..
Umbilical
Acupuncture
Các
Tạng phủ liên hệ (theo vòng quay của kim đồng hồ)
: Tâm (đỏ); Tỳ (vàng); Phế (xám); Đại trường (xám
nhạt); Thận (xanh lam); Vị (vàng, đối xứng với
Tỳ); Can (xanh, đối với Phế) và Bàng quang (xanh
nhạt).
* Vài
nghiên cứu y học về Umbilical acupuncture (UA):
a- Trị
mất ngủ:
UA được
thử nghiệm trị mất ngủ, cho những kết quả rất
‘tích cực’, tránh được các phản ứng phụ khi phải
dùng thuốc an thần, thuốc làm ngủ..Xin đoc chi
tiết tại: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9191614/
Tác dụng
của UA là tạo được sự quân bình của Khí-Huyết cơ
thể, tái tạo cân bằng Âm-Dương; Có thể do kích
thích, qua đường rốn, các hoạt động của hệ tiêu
hóa, ruột ảnh hưởng đến não, trung tâm điều hòa
giấc ngủ..
b- Giảm
tê-đau (Hội chứng Tý (Bi
syndrome), của Y học Tàu)
c- UA-
Điện châm và Thủy châm (nóng) trong trị liệu Tê
sau khi mổ cột sống
Nghiên cứu
công bố trên Frontiers in Neurology (11 March
2025),ghi nhận thực nghiệm phối hợp giữa UA và
thủy châm nóng = warm needle acupuncture (AW)
khi điều trị ‘residual numbness after lumbar
disc herniation surgery’, có những kết quả khả
quan, trong việc kích ứng miễn dịch, giúp phục
hồi thần kinh và cải thiện các lưu thông vi mạch..
B- Y
học cổ truyền Ấn Độ
B-Rốn
theo Dược học Ấn
Manipura chakra, biểu tượng cho Rốn
Dược
học Ayurveda, xem Rốn là một vị trí quan trọng
của cơ thể, nơi hội tụ của 72 ngàn nadis (sợi
thần kinh). Theo Ayurveda và Yoga, cơ thể được
cấu tạo bởi 6 chakras, trong đó Manipurachakra (hay Nabhi
chakra) nằm tại cột sống, ngay phía sau
Rốn (ngay sau solar plexus); trong khi đó, huyệt
khởi động hay kshetram lại ngay tại rốn
và biểu tượng cho Hỏa.
Chân Khí hay Vayu được
chia thêm thành 5 ‘khí phụ’, trong đó Samana
Vayu nằm tại khu vực rốn, giúp tiêu hóa
và mang ‘vận khí’ (hoạt động) cho cơ thể.. Các
rối loạn về tiêu hóa là do sự chuyển động ..
‘sai lạc’ của rốn. Tập Yoga vùng bụng là muốn
điều chỉnh lại sự lệch hướng này..
Cân bằng Nabhi Chakra
Dược học cổ truyền Ấn độ có những phương thức
đắp dược thảo, thoa dầu có pha thuốc vào vùng
quanh rốn để chữa bệnh như:
* Cỏ cú (cyperus
rotundus) tán bột, làm khối nhão, đắp trị đau
bụng do giun lãi.
* Nước ép
trái lựu, nhỏ vào rốn trị rắn cắn !?
* Dầu thầu
dầu (castor oil), dầu khuynh diệp thoa rốn, trị
đau bụng cho trẻ em.
5-
Rốn và.. Thẩm mỹ? Từ ‘che kín’ đến phô bày!
Văn hóa Âu
châu, trước đây, xem việc để hở rốn, nơi công
cộng (dù Nam hay Nữ), không che đậy bằng y phục,
là cấm kỵ và vô luân = immodest (indecent). Có
những luật lệ chính thức cấm Phụ nữ hở rốn..
Nhưng từ
những năm 1980s, các thay đổi về giá trị luân lý,
đã xem việc hở rốn là có thể chấp nhận được..
Áo ngắn
(crop top), phơi bày rốn trở thành mốt áo của
thanh thiếu niên, nam nữ; Crop top phía người
Nam trở thành được ưa thích (popular), từ khi có
phong trào ‘bấm lỗ’ rốn, đeo trang sức; xăm hình
bao quanh lỗ rốn.
Phụ nữ phô
rốn thường thấy khi mặc áo tắm 2 mảnh bikini hay
mặc quần xệ bụng..
Phụ nữ phô rốn
Phim
ảnh Mỹ cũng thay đổi theo thời gian:
Từ cấm
hoàn toàn trong những năm trước 1960s với Luật
kiểm duyệt luân lý phim-ảnh ‘Hans Code’; sau đó
được nới lỏng dần và sau cùng luật bị thu hồi.
* Trong phim”Something
Like It Hot (1959), Tài tử Marilyn
Monroe đã phải mặc váy hở thân, nhưng
phải che rốn bằng một mảnh vải nhỏ. Sau đó,
trong phim Something’s Got to Give (1962),
Marilyn được phép khoe rốn..
Trong phim Something’s Got to Give (1962),
Marilyn được phép khoe rốn..
* Trong phim Dr
No (loại phim James Bond), Tài tử Ursula
Andress mặc bộ bikini trắng.. khoe cả bụng lẫn
rốn..
Tài tử Ursula Andress mặc bộ bikini trắng trong
phim Dr No
Phim Truyền
hình Mỹ cũng cho phép hở rốn từ 1960s:
* Phim tập “I
dream of Jeannie’ (1965-1970) của NBC-TV,
Tài tử Barbara Eden bắt đầu loạt phim bằng mặc
quần cao che rốn, nhưng quần tụt dần nên phải
dùng vải và màu hóa trang để che.. Từ 1985..
việc kiểm duyệt được bỏ dần..
* Phim tập “Dr
Kildare”, được xem là loạt phim TV đầu tiên..
chiếu hình ảnh hở rốn của các nữ diễn viên.
Việc hở
rốn và khoe đồ trang sức đeo rốn hiện nay là
những mốt thời thượng của các Nữ ca sĩ, Đấu thủ
thể thao, và cả các Nữ vô địch… Mỹ về Tennis,
Golf (không kể Bơi lội..)
Trang sức cho rốn
Tại
Úc, cho đến thập niên 1960, người Úc
vẫn còn bảo thủ, chưa dám cho phụ nữ phô bày cái
rốn của mình nơi công cộng: “Vào thời kỳ này,
mặc áo tắm hai mảnh (bikini) để hở bụng, hở rốn
trên bãi biển là bị ‘tranh tra bãi biển mời đi
chỗ khác. Hội đồng Thành phố địa phương xem việc
hở rốn là đồi trụy, vi phạm thuần phong mỹ tục?”,
có trường hợp còn bị đua ra Tòa! (theo
Trịnh Nhật).
Và từ
1980s..Dân Úc thoải mái.. ngắm rốn, không chỉ
tại mọi bãi biển Úc, mà cả trên đường phố
Sydney, Canberra.
Văn hóa Ấn
Độ xem phô bày rốn như những kiểu mẫu
(fashion) trang phục..
Ngay khi
mặc saris hay lehengas, cũng có các kiểu ‘thắt
sari trễ dưới bụng (low hip sari) khá phổ biến
từ 1950s, để dần dần trở thành các kiểu sari
‘thật hấp dẫn’, có những kiểu trễ thật sâu, chỉ
che đi phần trên của vùng ‘cần che’..
Phim ảnh
Ấn còn có các kiểu trang phục táo bạo.. Bollywood là
loại phim có các nữ tài tử phô bày rốn rất táo
bạo và được nhiều nhà phê bình là có tính cách..
khiêu dâm?
Một cảnh khoe rốn trong phim Bollywood
Văn
Hóa Nhật / Hàn
* Cổ
truyền:
– Thời Jomon,
tại vùng phía Bắc nước Nhật: Dùng 3 chấm tròn
biểu tượng cho 2 vú và rốn, gắn trên các sản
phẩm làm bằng đất nung (clay) để biểu tượng cho
thân hình người Nữ. Chấm tròn, biểu tượng cho
Rốn khá to, với ý tưởng Rốn là trung tâm, nơi
đời sống bắt đầu.
– Trang phục
cổ truyền Nhật luôn có một khăn quấn quanh vùng
bụng, mục đích che và bảo vệ khu vực rốn khỏi bị
nhiễm lạnh…
* Tân
thời:
Các thay
đổi về văn hóa Nhật từ sau 1960s cũng biến đổi
quan niệm từ ‘che’ thành ‘để lộ’ rốn, nơi các
thiếu niên nam nữ Nhật..
* Lễ hội phô
trương rốn, múa bụng như Heso Odori (belly
button dance) được tổ chức tại Hokkaido từ 1968.
* Lễ hội kiểu
này cũng được tổ chức tại Shibukawa (Bắc nước
Nhật) mỗi năm. Shibukawa được chọn làm “Cái rốn
của nước Nhật’.
Văn
Hóa Hàn, chịu ảnh hưởng của Nhật; trang
phục cổ truyền Hàn, áo Hanbok, rất kín đáo phủ
kín thân thể..
Từ
những năm 1990s, thời trang thiếu nữ tại Hàn
theo mốt mặc T-shirt ngắn, phô bụng..rồi tiếp
theo là áo thun hở bụng, phô bày rốn đeo trang
sức?..
Tuy
nhiên vào tháng 7-1997, Đài Truyền Hình KBS của
Hàn ra một luật lệ mới cho các diễn viên: khi
biểu diễn trên Đài, trang phục ‘không được Hở
rốn’. Sau đó từ 2000s, lệnh này bị bãi bỏ, và
việc hở rốn trở thành thông thường, nhất là tại
các show.. nhạc trẻ.
Ca sĩ Nam Hàn Yuri tại Nhạc hội KBS Hope (Jan
2013). Hình Wikipedia.
Văn
hóa Arab, có các điệu vũ ‘lắc bụng’,
phô bày trọn vẹn..cái Rốn..
Gina Lollobrigida ‘Múa bụng‘ trong Phim Salomon
et Sheba
Xin mời xem
màn ‘Múa bụng‘ của Nữ Tài tử Gina Lollobrigida
trong Phim Salomon et Sheba:
https://youtu.be/QwPhBeph5d0
Khoe rốn đẹp!
Văn
Hóa Việt Nam:
Tác giả
Trịnh Nhật viết: “Người Việt Nam không ai cố
ý để hở rốn, nhất là không may có cái rốn lồi.
Nếu con cái trong nhà vô tình có đứa nào mặc
quần áo để lòi rốn ra ngoài thì y như rằng đứa
đó cũng được bậc cha mẹ nhắc nhở là phải che đi,
đậy lại, kẻo không khí, gió trời sẽ lọt vào bụng..
làm đau bụng!
Giới
bình dân Việt giáo huấn con gái: “Hở rốn coi
chừng bị Gió độc.. làm ‘trướng’ bụng’.
Ngọc Trinh coi chừng bị Gió độc.. làm ‘trướng’
bụng’.!
