Xoài.. và Tôi
Bùi Huyền Trân
‘‘ Ḿnh ơi, Em thèm ăn xoài ‘g̣n’, mới chín hườm, ăn rất gịn nghe rao ráo , chua chua ngọt ngọt, ngon hết biết luôn Ḿnh ơi “ (Thèm chua , tác giả Vô danh)
Đọc đoạn văn ngắn này mô tả một bà mới có bầu đ̣i ông chồng mua cho món xoài chua, tôi chợt nhớ lúc mang bầu cháu gái đầu tiên.. tôi không có cảm giác.. thèm chua (v́ vào cái thời bao cấp, tôi chỉ thèm có đủ cơm gạo để bào thai đủ chất dinh dưỡng !) nhưng khi nhớ về thời tuổi kẹp tóc, áo dài trắng đến trường th́ các món xoài chấm muối ớt, mắm ruốc .. me ngào rồi cóc, chùm ruột ..lại theo kư ức trở lại và. .tự nhiên lại chảy nước miếng.. Các bà mẹ chồng nh́n con dâu thèm chua.. thường đoán sẽ sanh ‘Công chúa'.. Tôi.. không thèm chua nhưng có đến.. ba công nượng ! Lạ thật ?
Cây xoài tượng
Xoài xanh chấm mắm ruốc
Sau này.. tôi mới biết ‘thèm chua' là do biến đổi của hormone (!).. Các ông bà khoa học gia giải thích là trong ba tháng đầu của kỳ thai nghén, lượng hCG = human chorionic gonadotropin tăng cao .. nên bà bầu thèm chua, thèm ngọt .. (?)
Xoài, trái cây nhiệt đới nổi tiếng, xếp hạng 6 trong số 10 loại trái cây có số tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới (sau chuối, nho, cam, táo và chuối lá (plantain= mă đề). Ấn là nước sản xuất xoài nhiều nhất thế giới (13 triệu tấn, năm 2008) nhưng lạ nhất là Tàu, dân ít ăn xoài nhưng lại hạng nh́ với 3.9 triệu tấn; Mexico :1.8 triệu cung cấp cho thị trường Mỹ; Thái Lan : 1.8 triệu..
Tên gọi của xoài hầu như ‘giống nhau' trong nhiều ngôn ngữ : mango (Anh và Tây ban Nha); mangot, mangue, manguier (Pháp); manga, mangueira (Bồ đào Nha); mangou, mangoo, anchaa (Nhật); mang go (Hàn), manga (Phi)
Ấn độ xuất cảng nhiều xoài đạ chế biến, nhưng Philippines là nước xuất cảng xoài tươi sang HongKong, Singapore, Nhật.. Mexico gửi xoài Champagne (xem phần chủng xoài) sang Paris.. Nam Phi gửi xoài Haden và Kent sang London.. Anh và Pháp là hai nước tiêu thụ đến 82 % số lượng của các nơi trồng xoài..
Dasheri Mango Ấn Độ
Xoài cát Ḥa Lộc
Cây xoài, nguồn gốc từ Ấn Độ, nên có những liên hệ tôn giáo với Phật giáo, Ấn giáo..
Theo Kinh-sách Phật giáo, Đức Phật Bouddha đă nhận quà cúng dường của Nàng Kỹ nữ Ambapàĺ là một khu rừng xoài. Ngài đă tham thiền tại đây và lợi tức từ vườn xoài đă giúp cho công việc hoằng pháp của Ngài..(phatgiao.org.vn)
Xoài, theo truyền thuyết, đă phát triển theo vết chân Phật giáo : ngay từ Thế kỷ thứ V trước Công nguyên đă đến Mă Lai, và từ đó đến Viễn Đông. Xuanzang (Huyền Trang) đă mang xoài về Trung Hoa sau cuộc hành hương đến Xứ Phật,,
Truyện thần thoại Ấn độ ghi nhiều sự tích về Xoài, cách dùng xoài trong các lễ nghi Ấn giáo; Văn học Ấn ca ngợi xoài từ thế kỷ 14..Nhà thơ Amir Khusrau đă làm nhiều bài thơ ca ngợi Xoài..
Các điều kiện thổ nhưỡng của lục địa Âu châu không thích hợp với xoài. Xoài cần khí hậu nóng và ẩm, cần mưa, không chịu nổi khí lạnh Âu châu. Người Bồ đào Nha, không trồng được xoài (lấy giống từ Phi châu) nên đành mang giống sang Nam Mỹ !
Xoài bắt đầu xuất hiện tại Hoa Kỳ vào 1833 khi Henry Perrine trồng thử cây xoài đưa từ Yucatan vào Florida, nhưng cây không sống được. Năm 1862, hạt giống được nhập từ West Indies vào Miami.. và cây phát triển (hai cây đầu tiên tiếp tục cho quả đến 1910).. 1885, vùng Key West nhập hạt giống xoài “Bombay" từ Ấn độ.. Từ đó Xoài được nghiên cứu và phát triển mạnh tại Florida : Trong khoảng thời gian từ 1899 đến 1937, bộ Canh nông HK (USDA) đă du nhập đến 528 giống xoài từ Ấn, Philippines, West Indies..và Florida trở thành trung tâm Xoài của HK..Tuy năm 1880, giống xoài Guatemala được trồng thử tại California, nhưng không thành công. Tại Puerto Rico, xoải cho kết quả không ổn có lẽ do yếu tố thời tiết ? (xoài Puerto Rico đưa vào NewYork dành cho nhu cầu của di dân Puertoricans). Hawaii , tuy có nhiều xoài, trồng từ giống Philippines đưa vào Đảo từ 1824, rồi từ Chile 1825..nhưng xoài Hawaii không được phép đưa vào nội địa Mỹ do có thể bị nhiễm sâu bọ (của đảo)
Xoài có lẽ đến VN khoảng 1500 trước từ Ấn độ qua ngă Mă lai, theo chân các tu sĩ Phật giáo..Tại VN , xoài được trồng nhiều nhất ở các Tỉnh miền Tây (Kiến Phong, Cao lănh) và Đông Nam Bộ, Miền Bắc cũng trồng một số chủng lai giống từ các cây bản địa miền Nam. Việt Nam hiện có khoảng 50 giống xoài..
Tên khoa học : Mangifera indica , thuộc họ thực vật Anacardiaceae.
Xin dùng phần mô tả trong sách ‘Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam' (Viện Dược liệu VN) : “Cây to, cao 8-10m, có thể đến 20m. Thân cành nhẵn, vỏ của cây già màu xám nâu, chứa một chất nhựa trong. Lá mọc so le, h́nh bầu dục hoặc mũi mác thuôn, dài 15-30cm, rộng 5-7cm, gốc tṛn, đầu có mũi nhọn, mép nguyên, hai mặt nhẵn, mặt trên sẫm bóng, gân lá kết thành mạng rơ; lá non màu hồng , cuống lá dài.
Cụm hoa mọc ở đầu cành thành chùm kép, hoa màu vàng nhạt, đài 5 răng có lông ở mặt ngoài, tràng 5 cánh loăn xoăn; nhị 5, chỉ có 1-2 cái sinh sản..
Quả hạch (drupe) to, h́nh thận, hơi dẹt, đầu thuôn tù, khi chín màu vàng, chứa thịt mọng nước
Hạt dẹp, rắn..
Cá biệt : tại Punjab (Ấn độ) c̣n tồn tại một cây xoài, cao 20m, đường kính 10m, cành vươn dài 25m, cho mỗi năm 17 tấn quả (!)
- Các “giống" Xoài (xin đọc chi tiết trong “Fruits of warm climates" của Julia Morton. Mango (trang 221-239)
Quà từ các cây Xoài hoang ban đầu rất nhỏ và phần thịt ít lại chứa nhiều xơ , nhưng do các thế hệ lai giống qua 4- 5 ngàn năm nên tạo ra đến trên 500 giống khác nhau (Ấn mô tả khoảng 700 giống địa phương), và do biến chủng, tuyển chọn giống khoảng 20 giống được khai thác trong thị trường thương mại (tuy vẫn c̣n nhiều giống xoài được trồng giới hạn dành cho người tiêu dùng địa phương như tại Việt Nam.
- Tại Hoa Kỳ : các giống xoài được phân biệt dựa theo ‘tiêu chuẩn Florida' chia thành 4 nhóm chính tùy nguồn gốc du nhập:
- Nhóm gốc Ấn: đơn phôi, có thể có nhựa, trồng đại trà.
- Nhóm gốc Philippines và Đông Dương : đa phôi, không nhựa và không sơ, có chủng mang tên Xoài ‘Sài G̣n’ trái nhỏ vỏ vàng-xanh..
- Nhóm West Indies và Nam Mỹ : nhựa nhiều, không khai thác thương mại.
- Nhóm nguyên gốc Florida , sản lượng không đều ..
Thị trường tiêu thụ xoài tại Hoa Kỳ ưa chuộng nhất là:
- Chủng Tommy Atkins: nội địa gốc tại Florida, quả trung b́nh , khoảng 450 g, vỏ dày; thịt vàng, chắc, nhiều nước nhưng có sơ; hạt nhỏ..
- Chủng Kent: rất thông dụng, quả to cỡ 600 g , da xanh-vàng, thịt khi chín vàng, ngọt khá ngon, nhiều nước, không sơ, hạt nhỏ, thường cần ủ ‘khí đá' để tăng hương vị..được xem là giống như Xoài cát Việt Nam.
- Chủng Keitt : Xoài lớn, vỏ xanh, cỡ 1.5 kg. Vỏ giữ màu xanh dù xoài chín, Vị chua gịn , thường được xem là Xoài tượng VN.
- Chủng Ataulfo (nhóm xoài Phi), nhập từ Mexico, bán tại các chợ dưới tên Champagne mango, Honey mango vỏ vàng tươi, nhỏ 170-280g , thịt vàng đậm rất ngọt (Guiness năm 1995 cho là ngọt nhất trong..mọi chủng xoài ) . Xoài không bán tại Âu châu v́ chi phí chuyên chở hàng-không, quá cao.
Tại Philippines : chủng này có tên gốc là Carabao mango, Manila mango.
Tại California có một số giống ‘địa phương' du nhập từ Mexico như:
- Aloha : Quả to, nhỏ không đều; vỏ màu đỏ, ít sơ
- Kenny : Quả nhiều màu, nhỏ, tương đối ngọt
- Villasenor : Quả trung b́nh, màu đỏ nhạt hay xanh
- Tại Việt Nam có những giống xoài ‘đặc chủng’, sản lượng thấp dành cho nhu cẩu trong nước như:
- Xoài cát Ḥa lộc (Giáo Đức ,Định tường), Xoài Cát chu (Cao Lănh-Kiến Phong) (Cát chu = có lẽ gọi theo h́nh dạng cái cuống..chu ra như miệng người thổi ḷ; nhưng cũng có thể Chu là màu chu sa= ửng đỏ của thịt xoài ?) Hai giống xoài này được xếp vào các loài xoài ngon nhất tại VN; thịt vàng, vị ngọt , hầu như không sơ. Xoài Ḥa lộc lớn hơn (400-600g), Cát chu (300-400 g).
Xoài cát chu Xoài ngự hay xoài Đá trắng
Huyền thoại xoài tiến vua ở chùa Đá Trắng
- Xoài ngự hay xoài Đá trắng (Phú Yên), quả nhỏ rất ngọt, đề tiến vua, hiện c̣n rất ít, không phát triển được.
- Xoài tượng (xoài voi), quả to 1 đến 1.5kg, da xanh, thịt gịn và chua nhẹ. VN có giống xoài tượng B́nh định.
Xoài thanh ca
- Các loại xoài từ giống ngoại quốc nhập về và thích ứng được với phong thổ miền Nam VN như Xoài Úc (chủng Kensington Pride), xoài Thái (chủng Sam Ru-du) , Xoài Đài Loan (Jin-huang mango)), xoài bao tử..
- Xoài thanh ca hay xoài mút, quả nhỏ 15-20 quả/kg, hạt to và thịt ít, quả sống rất chua, chín khá ngọt , khi ăn ..thường mút như ăn kem?
Việt Nam c̣n có các loại Muỗm hay Quéo quả dạng xoài nhỏ , c̣n gọi là Xoài hôi. Đây là một cây khác Mangifera foedita .. cũng thuộc họ thực vật Anacardiaceae, quả chua thường dùng nấu canh.
Cây quéo (Xoài hôi)
Xoài Úc
- Tại Âu châu (Anh-Pháp-Bỉ ) : các loại xoài bán trên thị trường được nhập từ các quốc gia Phi châu.Tên các chủng được đặt tên theo quư Bà như Amelie, Julie, Marie-Louise.. Giống ngon nhất và đắt nhất là Mucurat nhập từ Ấn Độ. Châu Âu cũng dùng xoài Cogshall (mangue américaine!), Bowen (mangue australienne), Cambodiana (mangue vietnamienne), Kent, Haden ..(du nhập trồng tại Phi châu).
- Các chất trong xoài (phytochemicals)
Có rất nhiều nghiên cứu khoa học về thành phần hóa học của xoài, phổ biến rộng trên các website.. Viện Dược liệu VN (trong sách dẫn trên) đă dựa theo tài liệu của Ấn độ ghi các trang 1106-1109 (tập2) về các chất trong xoài..
Chúng tôi xin tóm lược qua tài liệu của American Botanical Council:
- Xoài chứa nhiều vitamin A, B và C.
- Các hợp chất chính: mangiferin, mangiferonic acid, hydroxymangiferin, flavonoids, phenolic acids và carorenes.
- Mỗi bộ phận của cây có thành phần hoạt chất có thể khác nhau như vỏ thân chứa catechins, amino acids, các chất phenolic và triterpenoids.
- Mangiferin là một xanthone gặp trong nhiều cây họ Anacardiaceae , có thể có các hoạt tính chống tế bào ung thư, giảm đường trong máu và kháng sinh.
- Phần thịt của quả tốt cho sức khỏe v́ chứa nồng độ cao các dưỡng chất kháng oxy-hóa và các carotenoids .. Xoài có nhiều beta-carotene, tiền chất của vitamin A..(0.135-1.872 mg/100 g).
- Các polyphenols trong xoài gồm cả gallic acid, gallotannins, quercetin, isoquercetin, mangiferin, ellagic acid và beta-glucogallin..
- Xoài chứa nhiều men giúp tiêu hóa như magneferin , catechol-oxydase, lactase..
Nghiên cứu khoa học về Xoài rất nhiều : từ giá trị dinh dưỡng, khả năng trị bệnh..đến các kỹ thuật trồng trọt, nông học.. đều được phổ biến rộng răi trên các trang mạng. Tôi chỉ xin tóm lược vài điểm cần biết (theo tôi):
Các nghiên cứu cho rằng Xoài (M. indica) có ‘khá' nhiều tác dụng trị bệnh, như trị tiểu đường, chống oxy-hóa, chống siêu vi trùng, bổ tim, hạ huyết áp, chống sưng.. Mỗi bộ phận của cây như quả, phần thịt của quả, vỏ quả, hạt, lá, hoa và vỏ cây đều có thể dùng trị bệnh..
Một nghiên cứu năm 2010 (Pharmacognosy Review Số 4) ghi nhận nước chiết từ vỏ chồi có hoạt động thu nhặt rất mạnh các gốc hydroxyl và hoạt tính phức hợp (chelating) chất sắt. Tuy sắt là một kim loại ‘căn bản’, nhưng dư sắt quá mức trong cơ thể ..lại gây bệnh. Các chất ‘phức hợp sắt (iron -chelator) có thể giúp làm giảm các hư hại tế bào do các phản ứng oxy-hóa gây ra do sắt nước chiềt tụ2 vỏ chồi, tiêu chuẩn hóa c̣ tên và ngăn ngừa sự tích tụ sắt quá mức để gây các bệnh như hemochromatosis (bệnh do cơ thể hấp thu dư sắt) và thalassemia (một bệnh di truyền hiếm xảy ra do thiếu hemoglobin, đưa đến cơ thể thiếu hồng huyết cầu). Nghiên cứu cũng t́m được là nước trích này c̣n có hoạt tính ngăn chặn sự suy thoái của màng tế bào óc (thử trên thú vật) và ngừa sự hư hại DNA gây ra khi dùng một số. hóa học liệu pháp trị ung thư.
Các hợp chất loại phenolics và hoạt tính sinh học của nhóm chất này có trong vỏ nhiều hơn trong phần thịt ! và trong lá cùng trong vỏ chồi lại c̣n cao hơn nữa. Và vỏ chồi là phần chính được dùng làm thuốc.(Food Review International 25-2009): một nước chiết từ vỏ chồi, tiêu chuẩn hóa, mang tên Vimang, dùng tại Cuba, cho thấy có các hoạt tính chống oxy-hóa, chống sưng, vả điều ḥa hệ miễn nhiễm đă được dùng tại nhiều ‘quốc gia thứ ba' trị rong kinh, tiêu chảy, giang mai, tiểu đường, thiếu máu..
Đa số các nghiên cứu khoa học hiện nay chú trọng vào các hoạt chất trích từ vỏ chồi hay từ hạt xoài, rất ít nghiên cứu về phần..thịt của quả…
Một nghiên cứu năm 2011 trong British Journal of Nutrition (106-2011) về việc dùng xoài đông-khô (freeze-dried) về tác động làm giảm cân, dung nạp glucose, so sánh với các thuốc làm giảm lipid, giảm đường, thử trên chuột cho ăn thực đơn chứa nhiều chất béo cho thấy kết quả là dùng xoài đông khô ngăn được sự tăng khối mỡ và tỷ lệ thành phần chất béo trong cơ thể; khi so sánh với đối chứng, chuột dùng xoài khô tăng độ dung nạp glucose và giảm được sự kháng insulin..
Các hoạt tính sinh học của các phần thường bị loại bỏ (không ăn được) khiến cho xoài trở thành một trái cây ‘đa dụng' ít bị.. phí phạm hơn: Vỏ xoài chiếm 15-20% quả, thường bị vứt bỏ trước khi ă : trong công nghiệp chế biến thực phẩm, vỏ xoài là phế phẩm.. rất phí phạm.. Một nghiên cứu năm 2015, phân tích vả t́m hiểu về các hoạt chất sinh học trong một loại bột làm từ vỏ xoài xanh (Appl Mech Mater 2015) ghi nhận: bột vỏ xoài xanh chứa 54g chất sơ dinh dưỡng trong 100g bột khô (so với bột ḿ 1.8 g/100g). Bột vỏ xoài khô chứa 21.7mg/g chất phenolic tổng cộng và 22.4 mg/g chất flavonoid tổng cộng. Nghiên cứu này cho thấy thêm là bột vỏ xoài xanh có những đặc tính sinh học tương tự bột lúa ḿ và có thể dùng thay thế cho bột ḿ khi làm bánh và trong các thực phẩm thường cần có bột ḿ. Chất sơ dinh dưỡng của vỏ xoài xanh c̣n là nguồn cung cấp rất tốt về polysaccharides có phẩm chất cao do chứa nhiều chất tinh bột, cellulose, hemicellulose, lignin và pectin. Nghiên cứu (in vitro) cũng ghi nhận chất sơ từ vỏ xoài xanh có chỉ số chuyển biến glucose (glucose index) rất thấp nên có thể dùng làm thực phẩm tốt cho người bị tiểu đường.
Dầu ép từ hột xoài (kernel) đang được chú ư do thành phần của các acid béo chưa băo ḥa (unsaturated oil). Dầu đang được nghiên cứu về các hoạt tính chống oxy-hóa và kháng sinh do chứa nhiều hợp chất polyphenolic như tannins, vanillin, coumarin, cinnamic acid, ferulic acid, caffeic acid, gallic acid và mangiferin (tất cả các chất này đều có khả năng chống oxy- hóa).
- Xoài trong Dược học Ấn độ và dân gian khắp nơi
Xoài được dùng trong Y học Ayurvedic ( Y dược dân gian Ấn) từ hơn 4000 năm. Xoài được cho là có tính tráng dương và vẫn được ‘tin' như vậy trong dân gian. Một số bộ phận của cây được làm thành bánh nhăo (pâte) hay thành bột để làm sạch răng, nước ép từ quả dùng như thuốc bổ, tái tạo thân thể và trị cả suy tim. Dược học dân gian Ấn dùng xoài như phương thuốc bá bệnh.. sát trùng, chất chát làm săn da, thuốc xổ, lợi tiểu, giúp đổ mồ hôi, giúp tiêu hóa, trị sán lăi và các kư sinh trùng khác trong ruột. Hột dùng làm thuốc chát, trị suyễn, trị giun sán và phơi khô tán bột đắp vào búi trĩ. Khói xông từ đốt lá trị nấc cụt, đau cổ họng.. Vỏ thân trị sưng yết hầu và thấp khớp, nhựa dùng trị nứt chân và ghẻ..
Các y sĩ Ayurvedic ngày nay (theo Hệ thống Y tế của Chính phủ Ấn) dùng xoài trị nhiều bệnh: trị tiêu chảy dùng lá xoài giă nát trộn với nước gạo; trị chảy máu cam, thoa nước ép từ hạt xoài lên mũi; trị ph́ lá lách , uống nước xoài thêm mật ong; trị lậu mủ, vỏ xoài giă nát, trộn sữa với đường.
Thổ dân tại Ba tây, Colombia, và Peru dùng nước sắc lá xoài làm thuốc ngừa thai và phá thai: uống mỗi ngày 1 cup trong hai ngày lúc hành kinh.. giúp ngừa thai (?) uống lâu hơn 3-4 ngày gây trụy thai (!).
Philippines: nước sắc rễ xoài giúp lợi tiểu, trị phù thũng ; vỏ thân làm thuốc săn da.
Cambodia, vỏ thân sắc uống nóng trị tiêu chảy,; nhựa từ vỏ trị kiết lỵ
Tại Việt Nam: vỏ xoài chín dùng để cầm máu, rong kinh; quả hạch trị sán lại, kiết lỵ; Lá trị bệnh hô hấp như ho, sưng phế quản..
Cây xoài được xếp vào loại cây đa dụng dùng cho thực phẩm và công nghiệp:
Khi dùng làm thực phẩm, phần thịt xoài có thể ăn sống hay chín dưới nhiều dạng chế biến khác nhau.. Vị thay đổi tùy độ chín của quả..
Xoài xanh dùng làm. Chutney, ngâm chua, cà ri.. Phơi hay sấy khô .. thành xoài khô, amchoor (bột xoài xanh khô), panna (nước) uống xoài xanh.. Việt Nam dùng xoài xanh ngâm nước đường (thường là saccharin).. chấm muối ớt, mắm ruốc..
Xoài chín đóng hộp, cắt lát đông lạnh, xay nhuyễn, cô đặc.. ..làm mứt ..
Vỏ thân chứa khoảng 16-20 % tannins, dùng trong công nghiệp thuộc da. Vỏ cho một chất phẩm nhuộm màu vàng, khi thêm nghệ và lime cho màu hồng-sáng.
Dầu béo từ hạt chứa nhiều stearic acid, dùng tốt trong công nghiệp xà-pḥng. Bă sau khi lấy hết dầu béo có thể dùng nuôi gia súc và làm phân bón.
Gỗ xoài sau khi làm khô trong ḷ hay ngâm nước muối, có màu xám hay nâu-lục, độ chịu lực trung b́nh (medium-strong), cứng và bền khi ngâm nước nhưng không thể vùi dưới đất, có thể dùng đóng đồ mộc. Tại Ấn độ, sau khi ngâm hóa chất bảo quản, gỗ có thể dùng đóng bè. làm khung cửa. xẻ thành ván ép, làm gót giày.. ủ thành than.
Nhựa, có dạng dẻo resin, nâu-đỏ, lấy từ gỗ thân dùng trám các vết nứt; Tại Ấn dùng thay gôm ả rập.
Hương xoài rất ít được bàn luận (?) có lẽ v́ mùi của xoài chín tạo ngay cảm giác ngọt ngào kích thích vị giác, nên người ăn không chú ư đến hương của hoa xoài và cả mùi của thịt xoài..?
Nhưng đối với các Công ty Chế tạo Mỹ phẩm th́ Xoài là một nguồn cung cấp các hương liệu rất đa dạng và rất quư giá.
Các ‘chủng = cultivars' xoài cho quả có mùi ‘khác nhau' ! và mùi là tổng hợp của hàng chục tinh dầu .. Các nghiên cứu khoa học đă xác định được đến trên 300 chất dưới các dạng tự do và kết hợp (Journal of Agricultural and Food chemistry 53-2005). Thành phần chính trong tinh dầu dễ bay hơi (volatile) là các terpenes hydrocarbon (55 loại, chia thành 19 monoterpene và 32 sesquiterpene) quan trọng nhất gồm delta-3-carene, limonene, terpinolene và alpha-phellandrene.. mỗi chất nếu tách riêng lại có những mùi riêng, từ mùi hoa như hoa hồng (do 2-phenylethanol) đến mùi các trái cây bao gồm dừa (các lactone), táo (damascenone).. Mùi xoài chín là một tổng hợp đặc biệt (xin xem Plant Medicine News 1-2017). Chủng xoài ‘thơm' Thái 'Khieo Sawoei’ (được đánh giá là thơm nhất trong các giống xoài? Các nhà khoa học đánh giá bằng.. odor unit value= Uo) là do có nhiều 2,4-decadienal trong vỏ quả và hexanal trong thịt quả..
Các nhà sản xuất nước hoa, son môi.. mỹ phẩm (nói chung) t́m được trong xoài nhưng mùi hương ‘lôi cuốn' phụ nữ, thay đổi các ‘nốt' hương (như các nốt âm nhạc !) mùi hơi hơi ngọt (?), mùi quả xanh (?).. và mùi xoài được dùng nhiều trong ‘nước rửa mặt=eau de toilette' và trong các nước hoa.. mùa hè (?). Các chuyên gia c̣n chia hương xoài thành các ‘nốt' lạ như:
